Avukat serbest meslek makbuzu hesaplamasında iki oran kullanılır: brüt ücret üzerinden %20 gelir vergisi stopajı ve yine brüt ücret üzerinden %20 KDV. Müvekkil şirket veya kurumsa stopaj kesilir ve avukata ödenen tutar brüt ücrete eşit çıkar; müvekkil gerçek kişiyse stopaj yapılmaz, brüt ücretin üstüne KDV eklenir. Aşağıda brütten nete ve netten brüte hesaplamaları rakamlı örneklerle gösterdik.
Serbest meslek makbuzu nedir, avukat ne zaman düzenler?
Serbest meslek makbuzu (SMM), avukatın mesleki faaliyeti karşılığında yaptığı tahsilatı belgeleyen vergi usul belgesidir. Vergi Usul Kanunu m.236 uyarınca serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetine ilişkin her tahsilat için makbuz düzenlemek zorundadır. Belirleyici olan tahsilat anıdır: ücret taksitle ödeniyorsa her taksit için ayrı makbuz kesilir. Dava sonunda ödenecek kısım için de makbuz, ödeme yapıldığında düzenlenir.
Harç, gider avansı, bilirkişi ücreti gibi müvekkil adına yapılan masraflar avukatın ücreti değildir. Söz konusu tutarlar makbuza ücret olarak yazılmaz; resmi belgesiyle müvekkile yansıtılır. Ücretin kendisi ise avukatla müvekkil arasındaki ücret sözleşmesinde brüt mü net mi olduğu açıkça yazılarak belirlenmelidir. Uyuşmazlıkların büyük kısmı, sözleşmede “KDV dahil mi, stopaj sonrası mı” sorusunun cevapsız kalmasından doğar.
e-Serbest Meslek Makbuzu zorunlu mu?
Evet. 509 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile serbest meslek erbabı için e-SMM uygulaması zorunlu hale geldi. 1 Şubat 2020’den önce faaliyete başlayanlar 1 Haziran 2020’den itibaren e-SMM düzenlemeye başladı; daha sonra büro açanlar, işe başlamayı izleyen üç ay içinde sisteme geçmek zorundadır. Kâğıt makbuz kesme dönemi sona ermiştir.
e-SMM, Gelir İdaresi Başkanlığının portalı veya özel entegratör yazılımları üzerinden düzenlenir. Müvekkil isterse makbuz kendisine elektronik ortamda iletilir, isterse kâğıda basılarak imzalı olarak verilir; avukat ise makbuzu elektronik ortamda saklamakla yükümlüdür. Makbuzda tarih ve sıra numarası, avukatın adı, vergi dairesi ve numarası, müvekkilin adı veya unvanı ile kimlik ya da vergi numarası, hizmetin açıklaması, brüt ücret, stopaj, net ücret, KDV ve tahsil edilen toplam tutar yer alır.
Stopaj ne zaman kesilir, ne zaman kesilmez?
Gelir Vergisi Kanunu m.94, vergi kesintisi yapmakla yükümlü olanları sayar: şirketler, bilanço veya işletme esasına göre defter tutan işletmeler, kamu kurumları ve dernek, vakıf gibi tüzel kişiler. Avukata ödeme yapan müvekkil bunlardan biriyse brüt ücretin %20’si stopaj olarak kesilir ve müvekkil tarafından muhtasar beyannameyle vergi dairesine yatırılır. Ücretli çalışan ya da esnaf olmayan gerçek kişi müvekkil ise stopaj yapmaz.
KDV oranı 10 Temmuz 2023’ten beri %20’dir ve her iki müvekkil türünde de brüt ücret üzerinden hesaplanır. Stopaj avukatın gelir vergisine mahsup edilir; KDV ise aylık beyannameyle devlete aktarılır. Stopajın yıllık vergiden nasıl düşüldüğünü avukat gelir vergisi oranı yazımızda anlattık.
Brütten nete hesaplama nasıl yapılır?
Örnek 1: Şirket müvekkil, brüt ücret 50.000 TL
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt ücret | Anlaşılan tutar | 50.000 TL |
| Gelir vergisi stopajı | 50.000 × %20 | 10.000 TL |
| Net ücret | 50.000 − 10.000 | 40.000 TL |
| KDV | 50.000 × %20 | 10.000 TL |
| Avukata ödenecek tutar | 40.000 + 10.000 | 50.000 TL |
Şirket avukata 50.000 TL öder, 10.000 TL stopajı ise kendisi vergi dairesine yatırır; toplam nakit çıkışı 60.000 TL olur. Stopajlı işlerde stopaj ile KDV oranları eşit olduğu için avukatın hesabına giren para brüt ücrete denk gelir.
Örnek 2: Gerçek kişi müvekkil, brüt ücret 20.000 TL
Stopaj yoktur. KDV 20.000 × %20 = 4.000 TL’dir ve müvekkil avukata toplam 24.000 TL öder. Avukat 4.000 TL KDV’yi beyan eder; gelir vergisi ise yıl sonunda beyanname üzerinden hesaplanır.
Netten brüte hesaplama nasıl yapılır?
Avukat çoğu zaman “elime şu kadar geçsin” diye anlaşır. Böyle durumlarda brüt ücret geriye doğru hesaplanır. Formüller şöyledir:
- Stopajlı işte: Brüt ücret = Net ücret ÷ 0,80
- Stopajsız işte, KDV dahil anlaşmada: Brüt ücret = KDV dahil tutar ÷ 1,20
Örnek 3: Şirket müvekkil, avukatın istediği net ücret 30.000 TL
Brüt ücret 30.000 ÷ 0,80 = 37.500 TL’dir. Stopaj 37.500 × %20 = 7.500 TL, KDV de 7.500 TL olur. Şirket avukata 37.500 TL öder ve 7.500 TL stopajı vergi dairesine yatırır. Avukat KDV’yi beyan ettiğinde stopaj sonrası net ücreti tam olarak 30.000 TL kalır.
Örnek 4: Gerçek kişi müvekkil, KDV dahil 30.000 TL’ye anlaşılmış
Brüt ücret 30.000 ÷ 1,20 = 25.000 TL, KDV 5.000 TL’dir. Makbuza brüt 25.000 TL ve KDV 5.000 TL yazılır, tahsil edilen toplam 30.000 TL görünür. Sözleşmede “KDV dahil” ifadesi yoksa müvekkil 30.000 TL’yi brüt sanabilir; o yüzden ifade açıkça yazılmalıdır.
Karşı taraf vekalet ücreti ve tarife ilişkisi
Mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekalet ücreti Avukatlık Kanunu m.164 uyarınca avukata aittir. Tahsil edildiğinde o ücret için de makbuz düzenlenir; makbuzun kimin adına kesileceği ve stopaj yapılıp yapılmayacağı, ödemeyi yapanın sıfatına göre değişir. Sözleşmeyle kararlaştırılan ücret ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında olamaz. Tarifeye göre hesaplama için avukat vekalet ücreti hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Makbuz kesilmezse ne olur?
Tahsilat yapıldığı halde makbuz düzenlenmemesi, Vergi Usul Kanunu m.353 kapsamında özel usulsüzlük cezasını gerektirir. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir ve belge başına uygulanır. Belgesiz tahsilat, vergi incelemesinde kayıt dışı kazanç olarak değerlendirilip ek gelir vergisi ve KDV tarhiyatına da yol açabilir. Müvekkil açısından da makbuz önemlidir: ödemenin ispatı, olası ücret uyuşmazlığında ve şirketlerde gider kaydında makbuza dayanılır. Ödeme yaptığı halde makbuz alamayan müvekkil, avukattan belgeyi yazılı olarak talep edebilir.
Sık yapılan hatalar
- Gerçek kişi müvekkile kesilen makbuzda stopaj göstermek
- Şirket müvekkilden stopaj düşülmeden tam tutar istemek
- Masraf avansını ücret gibi makbuza yazmak
- Taksitli ödemelerde tek makbuz kesip sonraki tahsilatları belgesiz bırakmak
- Müvekkilin vergi numarasını veya unvanını hatalı girmek
Sık Sorulan Sorular
Hatalı kesilen e-SMM iptal edilebilir mi?
Portal üzerinden makbuz iptal edilebilir; ancak müvekkil stopajı beyan ettiyse düzeltmenin iki tarafın kayıtlarında da yapılması gerekir. Doğru makbuz yeniden düzenlenmelidir.
Stajyer avukat makbuz kesebilir mi?
Hayır. Makbuz, ruhsatlı ve vergi mükellefiyeti bulunan avukat tarafından düzenlenir. Stajyerin aldığı aylık ücret, çalıştığı büronun bordrosunda gösterilir.
Yurt dışındaki müvekkile kesilen makbuzda KDV olur mu?
Hizmet ihracatı şartları oluşursa KDV istisnası gündeme gelebilir. Şartlar dosya bazında incelenmelidir; mali müşavirle teyit edilmeden istisna uygulanmamalıdır.
Ücret sözleşmesi, makbuz düzeni veya avukatlık mesleğinin işleyişi hakkında daha fazla bilgi için avukatın ne iş yaptığını anlattığımız yazıya bakabilirsiniz. Kendi durumunuza dair soru için büromuza (0532) 776 65 64 numaralı telefondan ulaşabilir, Ataşehir Küçükbakkalköy’deki ofisimizden randevu alabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.