CMK avukatının dikkat etmesi gereken en önemli konular; görevlendirmeye zamanında yanıt vermek, ifadeden önce şüpheliyle baş başa görüşmek, haklarını ona açıkça anlatmak, soruşturma dosyasını kısıtlama kararına rağmen incelenebilen kısımlarıyla okumak, ifade tutanağını eksiksiz kontrol etmek ve tutuklama gibi kararlara süresinde itiraz etmektir. Baro tarafından atanan müdafi, ücretini devletten alsa da seçilmiş avukatla aynı özen borcunu taşır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 147 ila 156. maddeleri, çalışmanın temel çerçevesini çizer.
CMK avukatı ne zaman görevlendirilir?
CMK m.150 uyarınca şüpheli veya sanık müdafi seçecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde baro tarafından müdafi görevlendirilir. Şüpheli veya sanık çocuksa, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır veya dilsizse, istem aranmaksızın müdafi atanır. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Mağdur ve şikâyetçi için de CMK m.234 ve m.239 çerçevesinde vekil atanabilir; çocuk mağdurlar ve cinsel saldırı mağdurları o kapsamdadır.
Görevlendirme, baroların CMK servisleri aracılığıyla yapılır. Görev çağrısını kabul eden avukat, makul sürede karakola veya adliyeye ulaşmalıdır. Gecikme şüphelinin gözaltı süresini uzatabilir ve ifadenin müdafisiz alınması tehlikesini doğurur. Gözaltı süreleri hakkında gözaltı süresi ne kadardır yazımız özet bilgi sunar.
İfadeden önce şüpheliyle görüşme
CMK m.154, şüpheli veya sanığın müdafiyle vekâletname aranmaksızın her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebileceğini düzenler. Görüşmenin kolluk görevlisinin yanında yapılmasına izin vermeyin; uygun oda talep edin ve gerekirse talebinizi tutanağa geçirtin. Avukat ile şüpheli arasındaki yazışmalar da kural olarak incelemeye tabi tutulamaz.
Görüşmede şunları netleştirin:
- Şüpheliye yüklenen suçun ne olduğu ve hangi delillere dayandığı,
- Susma hakkının bulunduğu ve susmanın aleyhine yorumlanamayacağı,
- Lehine delil toplanmasını isteyebileceği,
- Yakınlarına gözaltında olduğunun bildirilmesini talep edebileceği,
- Sağlık sorunu, ilaç ihtiyacı veya kötü muamele iddiası olup olmadığı,
- Türkçe bilmiyorsa tercüman hakkı.
Şüpheliye kesin sonuç vaat etmeyin ve onun yerine karar vermeyin. Susma veya konuşma tercihi şüpheliye aittir; müdafi, sonuçlarını anlaşılır biçimde anlatmakla yükümlüdür.
Dosya inceleme hakkı ve kısıtlama kararı
CMK m.153’e göre müdafi soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir. Soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla söz konusu yetki kısıtlanabilir. Ancak yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlere ilişkin tutanaklar kısıtlamaya tabi değildir. Kısıtlama kararı varsa kararın kendisini ve incelenebilecek belgeleri isteyin; kısıtlamanın kapsamını aşan uygulamaları tutanağa geçirtin.
Kısıtlama kararı, iddianamenin mahkemece kabulüyle sona erer. Avukatın dosya inceleme yetkisinin genel çerçevesini avukatın dosya inceleme yetkisi yazımızda ayrıntılı anlattık.
İfade alınırken nelere dikkat edilmeli?
CMK m.147 ifade alma usulünü, m.148 ise yasak usulleri düzenler. Kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, tehdit, yasal olmayan yarar vaadi gibi yöntemlerle alınan ifade, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz. Müdafi bulunmaksızın kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
- Sorular ve cevaplar tutanağa şüphelinin ağzından çıktığı şekliyle yazılmalıdır.
- Tutanak imzalanmadan önce şüpheliyle birlikte baştan sona okunmalıdır.
- Eksik veya hatalı kısımlar düzeltilmeden imza atılmamalıdır.
- Müdafinin itirazları ve lehe delil toplama talepleri tutanağa yazdırılmalıdır.
- Şüphelinin vücudunda darp izi veya sağlık sorunu varsa adli tabip raporu istenmelidir.
CMK m.149/2 uyarınca soruşturma evresinde ifade alma ve sorgu sırasında hazır bulunacak müdafi sayısı üç ile sınırlıdır. Kollukta veya savcılıkta tutanağa itiraz ettiğiniz konuları kısa ve net yazdırın; uzun polemikler tutanağı okunmaz hale getirir.
Sulh ceza hâkimliğinde sorgu ve tutuklama
Tutuklama talebiyle sevk edilen şüphelinin sorgusunda müdafi, tutuklama şartlarının (kuvvetli suç şüphesi, kaçma veya delil karartma şüphesi, ölçülülük) bulunmadığını somut olarak tartışmalıdır. Adli kontrol tedbirlerinin yeterli olacağını, şüphelinin adres ve aile durumunu, sabıkasını ve işini belgeyle ortaya koyun. Adli kontrol yükümlülüklerinden hangisinin somut olaya uygun olduğunu (yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme gibi) önerin.
Tutuklama kararına karşı itiraz, CMK m.268 uyarınca kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır. Dilekçenin yapısı için tutukluluğa itiraz dilekçesi yazımızdan yararlanabilirsiniz. İtiraz dilekçesinde gerekçesiz kararlara, delillerin yetersizliğine ve kişisel duruma odaklanın. Hüküm sonrası istinaf ve temyiz süreleri 7499 sayılı Kanun’la iki hafta olarak düzenlenmiştir; süreyi takvimde mutlaka işaretleyin.
Kovuşturma evresinde savunma
İddianame kabul edildikten sonra dosyanın tamamını inceleyin ve tensip zaptını okuyun. Tanık listesi, bilirkişi raporu ve kamera kayıtları gibi delillere karşı beyanlarınızı duruşmadan önce hazırlayın. Sanığın lehine tanıkların dinlenmesini ve eksik araştırmaların tamamlanmasını delil dilekçesiyle talep edin. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda, uzlaştırma sürecinin işletilip işletilmediğini kontrol edin; işletilmemişse bunu mahkemeye hatırlatın.
Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma yapmak için süre isteyebilirsiniz. Savunmanızda hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi veya seçenek yaptırımlara çevrilmesi gibi kanuni imkânları da tartışın. Kararın ardından sanığa sonucu ve kanun yolu süresini açıkça anlatın; istinaf talebinin süresinde yapılması çoğu zaman müdafinin takibine bağlıdır.
Çocuk ve yabancı şüphelilerde ek dikkat
Suça sürüklenen çocuklarda müdafilik zorunludur. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.15 uyarınca çocuklar hakkındaki soruşturma, çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır. İfade sırasında çocuğun yaşına uygun dil kullanılmasına, ailesinin bilgilendirilmesine ve gerekirse sosyal çalışma görevlisinin hazır bulunmasına dikkat edin. Çocuğun korkuyla kabul ettiği beyanları tutanağa geçirmeden önce gerçekten anlayıp anlamadığını kontrol edin.
Türkçe bilmeyen şüpheliler için tercüman hakkı vardır ve ifadenin tercüman aracılığıyla alınması gerekir. Tercümanın şüphelinin dilini gerçekten bildiğinden emin olun; yanlış çeviri savunmanın temelini sarsar. Yabancı uyruklu şüphelinin talebi halinde ülkesinin konsolosluğuna bilgi verilmesini isteyin ve sınır dışı etme sürecinin ayrı bir idari işlem olarak gündeme gelebileceğini aklınızda tutun.
Meslek kuralları ve ücret
Görevlendirilen müdafi, şüpheli veya sanıktan ücret isteyemez. Ücret, Adalet Bakanlığı ile TBB’nin belirlediği ve her yıl güncellenen CMK ücret tarifesine göre devlet tarafından ödenir. Birçok baronun CMK yönergesi, görevlendirilen avukatın aynı işte ücretli vekâlet almasını yasaklar veya sınırlar; kendi baronuzun yönergesini mutlaka okuyun. Ücret belgelerini yönergede öngörülen süre içinde baroya teslim etmeyi unutmayın; geç teslim ödemeyi geciktirir.
Müdafi görevini yapmazsa CMK m.151 uyarınca mahkeme yeni müdafi görevlendirir ve durum baroya bildirilir. Duruşmaya gelinmemesi, dosyanın incelenmemesi veya şüpheliyle hiç görüşülmemesi disiplin soruşturmasına yol açabilir. Avukatın genel meslek kuralları ve görev alanı için avukat ne iş yapar yazımız da faydalı olacaktır.
Sık Sorulan Sorular
CMK avukatı görevi reddedebilir mi?
Haklı mazeret varsa (çıkar çatışması, hastalık gibi) görevi baroya bildirerek reddedebilir. Mazeretsiz retler baro yönergelerine göre listeden çıkarılma gibi sonuçlar doğurabilir.
CMK avukatı ile seçilmiş avukat birlikte görev yapabilir mi?
Şüpheli kendi avukatını seçtiğinde CMK görevlendirmesi genellikle sona erer. Zorunlu müdafilik hallerinde mahkeme, savunmanın kesintisiz sürmesine dikkat eder.
CMK avukatı duruşmaya katılmak zorunda mı?
Evet. Görevlendirildiği aşamada duruşmalara katılmak, savunma yapmak ve kararları takip etmek müdafinin temel yükümlülüğüdür.
Gözaltında veya tutuklu yakınınız için ceza muhakemesi süreci hakkında bilgi almak isterseniz, (0532) 776 65 64 numarasından Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuza ulaşabilirsiniz. Dosyanın aşamasına göre izlenebilecek yolları açıklarız.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.