El atmanın önlenmesi davası (müdahalenin men’i), taşınmazına haksız olarak müdahale edilen malikin, müdahalenin sona erdirilmesini mahkemeden istediği davadır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesidir. Tapulu taşınmazlarda mülkiyete dayalı el atmanın önlenmesi talebi zamanaşımına uğramaz. Dava taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve çoğu zaman yıkım (kal) ile haksız kullanım tazminatı (ecrimisil) talepleriyle birlikte görülür.
El atma ne demektir, hangi durumlar kapsama girer?
El atma, malikin rızası ve hukuki bir dayanak olmadan taşınmazın kullanılması veya malikin kullanımının engellenmesidir. Medeni Kanun’un 683. maddesi, malike, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açma ve her türlü haksız elatmanın önlenmesini isteme hakkı verir. Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Komşunun duvar, çit veya yapıyla sınırı aşarak arsaya taşması,
- Boş arsanın başkası tarafından ekilip biçilmesi, otopark veya depo olarak kullanılması,
- Paylı taşınmazda paydaşlardan birinin taşınmazın tamamını tek başına kullanması,
- Apartmanda ortak alanların bir kat maliki tarafından kendi kullanımına alınması,
- Tapulu taşınmazdan geçiş yolu açılması veya boru, kablo döşenmesi.
El atmanın fiili olması gerekir. Tapu üzerinde hak iddia edilmesi ya da sözlü tehditler el atma sayılmaz; o durumlarda tespit veya tapu iptali gibi farklı davalar gündeme gelir.
Davayı kimler açabilir, kime karşı açılır?
Davacı kural olarak tapu maliki veya taşınmaz üzerinde ayni hak sahibi olan kişidir. Paylı mülkiyette her paydaş, Medeni Kanun’un 693. maddesi uyarınca paylı malın tamamına yönelik el atmanın önlenmesini tek başına isteyebilir. Elbirliği mülkiyetinde, örneğin paylaştırılmamış mirasta, Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre mirasçılardan biri terekenin tamamı yararına el atmanın önlenmesini isteyebilir; ancak ecrimisil gibi para alacaklarında kural farklıdır ve tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi veya tereke temsilcisi atanması gerekebilir.
Davalı, taşınmaza fiilen el atan kişidir. El atma kiracı aracılığıyla yapılıyorsa kiracı ile birlikte kiraya veren de davada yer alabilir; dosyanın özelliğine göre taraf seçimi önceden değerlendirilmelidir. El atan kamu idaresiyse ve taşınmaz kamulaştırılmadan kullanılıyorsa farklı kurallar uygulanır; o konu kamulaştırmasız el atma davası yazımızda ele alınmıştır.
Davada hangi talepler birlikte ileri sürülür?
El atmanın önlenmesi davası tek başına açılabileceği gibi, aynı dilekçede başka taleplerle birleştirilebilir:
- Müdahalenin men’i: Taşınmazın boşaltılması ve el atmanın sona erdirilmesi.
- Kal: El atan kişinin taşınmaza yaptığı bina, duvar, çit, ağaç gibi muhdesatın kaldırılması.
- Eski hale getirme: Kazı, dolgu gibi değişikliklerin giderilmesi.
- Ecrimisil: Haksız kullanım dönemine ilişkin tazminat. Yargıtay uygulamasında dava tarihinden geriye doğru 5 yıl için istenebilir.
Kal talebiyle ilgili ayrıntıları el atmanın önlenmesi ve kal davası yazımızda bulabilirsiniz. Paylı taşınmazda paydaşa karşı ecrimisil istenebilmesi için, kural olarak önce intifadan men koşulunun gerçekleşmesi, yani el atan paydaşa kullanımı paylaşma yönünde ihtar çekilmiş olması gerekir.
Görevli ve yetkili mahkeme hangisi?
Mülkiyete dayalı el atmanın önlenmesi davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesine göre taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin davalarda yetki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine aittir ve kesindir. Ataşehir, Ümraniye, Çekmeköy veya Sultanbeyli’deki taşınmazlar için dava İstanbul Anadolu Adliyesi’nde açılır.
Sulh hukuk mahkemesinde görülen zilyetliğin korunması davaları ise farklıdır. Medeni Kanun’un 981 ve devamı maddelerine dayanan o davalarda mülkiyet tartışılmaz, sadece fiili zilyetlik korunur. Kat Mülkiyeti Kanunu’na tabi binalarda ortak alanlara el atma uyuşmazlıkları da sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 1 Eylül 2023’ten beri dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Dava süreci nasıl ilerler?
Dilekçe verildikten sonra harç yatırılır, dava davalıya tebliğ edilir ve dilekçeler aşaması tamamlanır. Ardından ön inceleme duruşması yapılır ve keşif günü belirlenir. Keşifte fen bilirkişisi el atılan alanı krokiye işler; gerekiyorsa inşaat bilirkişisi yapıların değerini, değer bilirkişisi de ecrimisili hesaplar. Rapora itirazlar değerlendirildikten sonra karar verilir. İstanbul Anadolu Adliyesi’nde ilk derece aşaması genellikle 1–2 yıl sürer.
Dava değeri, kural olarak el atılan bölümün değeri esas alınarak belirlenir ve harç buna göre hesaplanır. Ecrimisil talebi belirsiz alacak olarak ileri sürülüp bilirkişi raporundan sonra artırılabilir.
Davalının sık başvurduğu savunmalar
- Kiralama veya izin iddiası: Malikle sözleşme ya da sözlü izin bulunduğu savunması. İspat yükü davalıdadır.
- Temliken tescil: İyiniyetle yapı kuran kişi, yapının değeri arazinin değerinden açıkça fazlaysa Medeni Kanun’un 724. maddesine göre uygun bedel karşılığında arazinin mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir.
- Taşkın yapı: Yapının sınırdan taşması halinde Medeni Kanun’un 725. maddesine göre irtifak veya mülkiyet devri talep edilebilir.
- Hakkın kötüye kullanılması: Çok küçük bir taşmada kal talebinin dürüstlük kuralına aykırı olduğu ileri sürülebilir; mahkeme somut olayı değerlendirir.
Karar nasıl uygulanır?
Taşınmaza ilişkin kararlar HMK’nın 367. maddesi gereğince kesinleşmeden yerine getirilemez. El atmanın önlenmesi ve kal hükmü kesinleştikten sonra ilamlı icra takibine konu edilir; icra müdürlüğü davalıya süre verir, süre içinde boşaltılmazsa kolluk yardımıyla tahliye ve yıkım yapılır. Ecrimisil gibi para alacakları için kesinleşme beklenmeden takip başlatılabilir. Kesinleşmeyi beklemek ciddi zarar doğuracaksa dava sırasında HMK’nın 389. maddesine göre ihtiyati tedbir istenebilir.
Benzer davalardan farkı nedir?
El atmanın önlenmesi davası, tapudaki mülkiyetin tartışmasız olduğu ve sorunun fiili kullanımda yaşandığı durumlar içindir. Davalı tapunun kendisine ait olması gerektiğini iddia ediyorsa uyuşmazlık tapu iptali ve tescil davasına dönüşebilir; mahkeme o davayı bekletici sorun yapabilir. Paydaşlar arasındaki kullanım kavgası kalıcı olarak ortaklığın giderilmesi davasıyla çözülür, çünkü el atma kararı paylı mülkiyeti sona erdirmez. Sınırın yeri belirsizse önce kadastro kayıtları ve aplikasyon incelenir; sınır uyuşmazlıkları teknik inceleme gerektirdiğinden keşif ve fen bilirkişisi raporu belirleyici olur. Doğru davanın seçilmesi, yıllar sürecek yanlış bir yargılamanın önüne geçer.
Dava açmadan önce yapılması gerekenler
- Güncel tapu kaydı, çap ve kadastro paftasını temin edin.
- El atmanın başladığı tarihi gösteren fotoğraf, uydu görüntüsü ve tanık bilgilerini toplayın.
- Gerekirse sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti isteyin.
- Paylı taşınmazda el atan paydaşa noter aracılığıyla ihtar gönderin.
- Dilekçeyi talep sonucunu açık yazarak hazırlayın; örnek başlıklar için el atmanın önlenmesi dava dilekçesi yazımıza bakın.
Sık Sorulan Sorular
El atmanın önlenmesi davası zamanaşımına uğrar mı?
Tapulu taşınmazlarda mülkiyete dayalı el atmanın önlenmesi talebi zamanaşımına uğramaz. Ecrimisil ise dava tarihinden geriye doğru 5 yılla sınırlıdır.
Komşum duvarı birkaç santim taşırdıysa dava açabilir miyim?
Açabilirsiniz. Ancak mahkeme küçük taşmalarda kal yerine bedel veya irtifak çözümünü değerlendirebilir; dürüstlük kuralı burada belirleyicidir.
Kiracı kira bitiminde çıkmıyorsa el atma davası mı açılır?
Hayır. Kira ilişkisi varsa tahliye davası veya icra yoluyla tahliye yolu izlenir. El atmanın önlenmesi, hukuki dayanağı olmayan kullanım için açılır.
Dava ne kadar sürer?
İlk derece aşaması genellikle 1–2 yıl sürer. İstinaf incelemesiyle birlikte kesinleşme 2–3 yılı bulabilir.
Taşınmazınıza müdahale varsa
El atmanın türü ve başlama tarihi, hangi davanın ve hangi tedbirin seçileceğini belirler. Tapu belgelerinizle gayrimenkul hukuku alanında çalışan büromuza (0532) 776 65 64 numaralı telefondan ulaşabilir veya Ataşehir Küçükbakkalköy’deki ofisimize gelebilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.