Kamulaştırmasız el atmada idareye başvuru zorunluluğu her dosya için geçerli değildir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 6. maddesine göre zorunluluk, 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan taşınmazlar için aranır; söz konusu dönemdeki el atmalarda önce uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. 4 Kasım 1983’ten sonraki fiili el atmalarda ve imar planından doğan hukuki el atmada dava öncesi başvuru şartı bulunmaz. Yine de hangi dönemde olursa olsun idareye yazılı başvuru, delil ve çözüm açısından çoğu zaman faydalıdır.
Zorunluluk nereden geliyor?
Geçici 6. madde, 6487 sayılı Kanun’la 2013’te Kamulaştırma Kanunu’na eklendi. Amacı, kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış ya da hiç yapılmamış olmasına rağmen eski dönemde kamu hizmetine ayrılmış çok sayıdaki taşınmaz için idare ile maliki önce masaya oturtmak, uzlaşma olmazsa mahkemeye gitmekti. Maddenin açık ifadesiyle, söz konusu taşınmazlarla ilgili davalarda öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. Madde yürürlüğe girdiğinde karara bağlanmamış veya kararı kesinleşmemiş davalara da uygulanmıştır.
Hangi dosyalarda başvuru zorunludur?
| El atma türü ve tarihi | Dava öncesi başvuru | Dayanak |
|---|---|---|
| Fiili el atma, 9.10.1956 – 4.11.1983 | Zorunlu (uzlaşma usulü dava şartı) | Kamulaştırma K. geçici m.6 |
| Fiili el atma, 4.11.1983 sonrası | Zorunlu değil | Genel hükümler, Yargıtay içtihadı |
| Hukuki el atma (imar planı) | Zorunlu değil | Kamulaştırma K. ek m.1; AYM’nin 2018 tarihli iptal kararı |
Tarih belirlemek kritik önemdedir. El atmanın tarihi çoğu zaman tapuda yazmaz; yolun açılış tarihi, kanal veya okul inşaatının yılı, belediye meclis kararları, eski hava fotoğrafları ve tanık beyanlarıyla tespit edilir. 1983 öncesi olduğu anlaşılan dosyada başvuru yapılmadan dava açılırsa dava usulden reddedilir ve zaman kaybedilir.
Geçici 6. maddeye göre uzlaşma süreci nasıl işler?
- Başvuru veya davet: Süreç idarenin daveti ya da malikin müracaatıyla başlar. Malik, el atan idareye tapu bilgilerini ve el atmayı anlatan dilekçeyle başvurur. Örnek metin için idareye başvuru dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.
- Kıymet takdiri: Kanun’un 8. maddesinin ikinci fıkrasına göre kurulan kıymet takdir komisyonu, taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınarak, davet veya müracaat tarihindeki tahmini değerini belirler.
- Uzlaşma görüşmesi: Uzlaşma komisyonu, davet veya müracaat tarihinden itibaren en geç altı ay içinde maliki görüşmeye çağırır.
- Uzlaşma yöntemleri: Kanun öncelikle idareye ait taşınmazla trampa, idare taşınmazı üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka yerde imar hakkı kullandırılmasını öngörür; bunlar mümkün değilse nakdi bedel üzerinden uzlaşılır.
- Sonuç: Uzlaşma olursa sözleşme yapılır ve tapu devri ile ödeme imzalanan sözleşmeye göre yürür. Uzlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve tutanak tarihinden itibaren üç ay içinde malik veya idare bedel tespiti davası açabilir.
Uzlaşma sonrası dava nasıl yürür?
Uzlaşmazlık tutanağından sonra açılan dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme keşif ve bilirkişiyle bedeli belirler. Geçici 6. madde kapsamındaki davalarda mahkeme ve icra harçları ile vekâlet ücretleri bedel tespiti davalarındaki gibi maktu belirlenir. Mahkemenin hükmettiği bedel, idarenin bütçe durumuna göre taksitle ödenebilir ve taksit süresince 3095 sayılı Kanun uyarınca kanuni faiz işler. Ödenecek bedelin tahsili için idarenin mal, hak ve alacakları haczedilemez. Anayasa Mahkemesi, taksit süresince faize ilişkin kuralı 2025’te incelemiş ve itirazı reddetmiştir.
1983 sonrası el atmada başvurmanın faydası var mı?
Şart olmasa da çoğu dosyada önce idareye yazılı başvuru yapılır. Bunun birkaç gerekçesi vardır. Birincisi, idare kendi kayıtlarında el atmayı kabul ederse dava sırasında el atmanın varlığı tartışma konusu olmaktan çıkar. İkincisi, bazı idareler uzlaşma yoluyla bedel ödemeyi veya takas önermeyi tercih eder ve uzun dava süreci önlenebilir. Üçüncüsü, idarenin cevabı davalının doğru belirlenmesine yardım eder; yolun belediyeye mi Karayolları’na mı ait olduğu gibi sorular netleşir. Başvuruya makul sürede cevap gelmezse dava açılmasının önünde engel yoktur.
Hukuki el atmada da aynı mantık geçerlidir. Anayasa Mahkemesi’nin 20 Aralık 2018 tarihli kararıyla ek 1. maddenin birinci fıkrası dışındaki hükümleri iptal edildiğinden uzlaşma dava şartı değildir. Ancak belediyeye yapılacak başvuru, kamulaştırma programı veya plan değişikliği hazırlığı olup olmadığını öğrenmeye yarar. Hukuki el atmada yargı yolu 2026 başında yeniden tartışmalı hale geldiğinden ayrıntılar için hukuki el atma yazımıza bakınız.
İstanbul’da hangi idareye başvurulur?
Başvurunun muhatabı, taşınmaza el atan ve tesisi kullanan idaredir. İstanbul’da ilçe yolları ve parklar için çoğunlukla ilçe belediyesi, ana arterler ve büyük yeşil alanlar için İstanbul Büyükşehir Belediyesi, içme suyu ve kanalizasyon hatları için İSKİ, devlet ve otoyollar için Karayolları Genel Müdürlüğü muhataptır. Okul ve sağlık tesislerinde Hazine ile ilgili bakanlığın taşra teşkilatı devreye girer. Ataşehir gibi kısa sürede yoğun yapılaşan ilçelerde yol ve altyapı çalışmalarının farklı dönemlerde farklı kurumlarca yapılması sık rastlanan durumdur; tek taşınmazda birden çok idarenin el atması da mümkündür. Böyle dosyalarda her idareye ayrı başvuru yapılır ve el atılan alanlar krokide ayrı ayrı gösterilir.
Başvuru zamanaşımını etkiler mi?
Malik tapuda kayıtlı kaldıkça bedel talebi zamanaşımına uğramadığından, başvuru için genellikle süre baskısı yoktur. Ecrimisil talebi ise beş yıllık zamanaşımına tabidir; geçmiş dönem kullanım bedeli isteniyorsa başvuru ve dava sürecini geciktirmemek gerekir. Ayrıntılar için kamulaştırmasız el atma davası rehberimize bakabilirsiniz.
Başvuruda hangi belgeler kullanılır?
- Güncel tapu kaydı; mirasçılar için veraset ilamı
- Kadastro paftası ve el atılan alanı gösteren kroki
- El atmanın tarihini gösteren belgeler: eski hava fotoğrafı, belediye kararı, inşaat ruhsatı, tanık bilgisi
- Fotoğraflar ve varsa delil tespiti raporu
- Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekâletname
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, el atma tarihini araştırmadan doğrudan dava açmaktır; 1983 öncesi el atmada sonuç usulden red olur. Diğer hata, uzlaşma görüşmesinde kıymet takdir komisyonunun belirlediği değeri incelemeden kabul etmektir. Uzlaşma sözleşmesi imzalandıktan sonra daha yüksek bedel için dava açma imkânı büyük ölçüde ortadan kalkar. Son olarak uzlaşmazlık tutanağının bir örneğini almamak, dava şartının yerine getirildiğini ispatlamayı zorlaştırır.
Sık Sorulan Sorular
Uzlaşma komisyonu altı ay içinde beni çağırmazsa ne olur?
Kanun komisyona altı aylık süre tanır. Süre geçtiği halde davet yapılmazsa dava açma koşullarının oluşup oluşmadığı dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir; başvuru tarihini ve sonraki yazışmaları belgeli tutun.
Uzlaşmazlık tutanağından sonra üç ay içinde dava açmazsam hakkımı kaybeder miyim?
Kanun üç aylık süreyi düzenler. Sürenin kaçırılması halinde ne olacağı tartışmalı olabileceğinden, tutanak elinize geçer geçmez dava hazırlığına başlamak en güvenli yoldur.
Arabuluculuğa gitmem gerekir mi?
Kamulaştırmasız el atma davaları, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda dava şartı arabuluculuk kapsamında sayılmaz. Geçici 6. maddedeki uzlaşma, arabuluculuktan farklı, kendine özgü idari süreçtir.
Taşınmazınıza ne zaman el atıldığını ve başvuru şartının sizin dosyanızda aranıp aranmadığını belgeler üzerinden birlikte inceleyebiliriz. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuzda görüşmek için (0532) 776 65 64 numaralı telefondan randevu alabilirsiniz. Kamulaştırma uyuşmazlıklarına genel bakış için idare hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.