Kamulaştırmasız el atma nedeniyle verilen bedel (tazminat) kararı, Yargıtay’ın güncel uygulamasına göre kesinleşmeden icraya konulabilir. Kesinleşmeyi şart koşan 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu geçici 16. maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin 30 Haziran 2022 tarihli kararıyla iptal edilmiş ve iptal 4 Ağustos 2022’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kararın tapu iptali ve idare adına tescil kısmı ise taşınmaza ilişkin olduğundan kesinleşmeden yerine getirilmez. 1956–1983 arası el atmalarda bedelin taksitle ödenebilmesi ve idare mallarının haczedilememesi gibi özel kurallar tahsilatı etkiler.
Kesinleşme meselesi neden tartışmalıydı?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 367. maddesi, taşınmaz ve buna ilişkin ayni haklara dair hükümlerin kesinleşmeden yerine getirilemeyeceğini öngörür. Kamulaştırmasız el atma kararlarında mahkeme iki şeye birlikte hükmeder: idarenin malike bedel ödemesine ve el atılan kısmın tapusunun iptal edilip idare adına tesciline. İdareler uzun süre, bedel ile tescilin birbirine bağlı olduğunu ve tescil kesinleşmeden bedelin de icraya konulamayacağını savundu. Yargıtay daireleri arasında farklı kararlar çıktı, uygulama dosyadan dosyaya değişti.
Geçici 16. madde ne getirdi, neden iptal edildi?
Kanun koyucu 9 Haziran 2021 tarihli 7327 sayılı Kanun’la Kamulaştırma Kanunu’na geçici 16. maddeyi ekledi. Maddeye göre kamulaştırmasız el atma nedeniyle hükmedilen tazminat kararları, taşınmaza ilişkin ayni haklara dair kararlar gibi icra edilecek, yani kesinleşmeden takibe konulamayacaktı. Madde, başlamış icra takiplerinin de durdurulmasını öngörüyordu.
Anayasa Mahkemesi 30 Haziran 2022 tarihli kararıyla (E.2021/127, K.2022/85) söz konusu düzenlemeyi oybirliğiyle iptal etti. Mahkeme, mülkiyet hakkı zaten ihlal edilmiş olan malikin tazminata kavuşmasının ölçüsüz biçimde geciktirildiğini, kuralın mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkıyla bağdaşmadığını kabul etti. Kararda Anayasa’nın 13, 35, 36 ve 46. maddelerine aykırılık tespit edildi. İptal kararı 4 Ağustos 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yargıtay iptal sonrasında nasıl uyguluyor?
İptal kararından sonra Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat ilamının kesinleşmeden icraya konulabileceğine karar verdi. Gerekçeye göre hükmün asıl konusu para alacağıdır; tapunun idare adına tescili ise bedel hükmünün kanundan doğan doğal sonucudur ve taşınmazın aynını çekişmeli hale getirmez. Anayasa Mahkemesi kararları Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca yasama, yürütme ve yargı organlarını bağladığından, icra müdürlükleri ve icra mahkemeleri de şu yaklaşımı esas alır. Somut dosyada icra mahkemesinin vereceği karar, ilamın içeriğine ve takip talebinin nasıl düzenlendiğine göre değişebilir.
Ek 4. madde ödeme sürecini nasıl düzenler?
7421 sayılı Kanun’la 2022’de eklenen ek 4. madde, Kamulaştırma Kanunu uyarınca hükmedilen bedel, tazminat, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin ödeme usulünü belirler:
- Davacı veya vekili, banka hesap numarasını davalı idareye yazılı olarak bildirir.
- İdare, bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde parayı hesaba yatırır.
- Süre içinde ödeme yapılmazsa genel hükümlere göre icra takibi başlatılır.
- İdare İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca icranın geri bırakılmasını isterse teminat göstermek zorunda değildir.
- Bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları maktu olup davalı idare tarafından ödenir.
Ek 4. maddenin “Kanun uyarınca” açılan davalar ifadesi, kamulaştırma bedel tespiti, geçici 6. madde ve ek 1. madde kapsamındaki hukuki el atma davalarını açıkça kapsar. 1983 sonrası fiili el atma davaları ise genel hükümlere dayandığından, Adalet Bakanlığı 2024 tarihli yazısında söz konusu dosyalardaki tahsil harcının nispi alınacağını belirtmiştir. Teminatsız icranın geri bırakılması kuralının söz konusu dosyalara uygulanıp uygulanmayacağı da tartışmaya açıktır. Harç ayrıntıları için harç yazımıza bakabilirsiniz.
1956–1983 arası el atmalarda tahsilat nasıl olur?
Geçici 6. madde kapsamındaki dosyalarda tahsilat farklı işler. Mahkemenin hükmettiği bedel, idarenin bütçesindeki ödenek oranına göre taksitlendirilebilir; taksit süresince 3095 sayılı Kanun uyarınca kanuni faiz ödenir. Kanun, bedelin tahsili için idarenin mal, hak ve alacaklarının haczedilemeyeceğini de açıkça düzenler. Dolayısıyla o dönemdeki el atmalarda kesinleşmeden icra tartışması, haciz yasağı ve taksit kuralı nedeniyle pratikte sınırlı sonuç doğurur. Anayasa Mahkemesi 2025’te taksit süresince faize ilişkin kurala yönelik başvuruyu reddetmiştir.
İcra takibi adım adım
- Gerekçeli kararın onaylı örneği mahkemeden alınır.
- Banka hesap bilgisi idareye yazılı bildirilir ve otuz günlük süre beklenir.
- Ödeme yapılmazsa yetkili icra dairesinde ilamlı takip başlatılır; Ataşehir için İstanbul Anadolu İcra Daireleri.
- İcra emri idareye tebliğ edilir; idare itiraz veya icranın geri bırakılması talebinde bulunabilir.
- Ödeme yine yapılmazsa idarenin haczi caiz mallarına, kural olarak banka hesaplarına haciz uygulanır.
Haciz aşamasında dikkat: 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi, belediyenin kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallarını haczedilemez sayar. Kamu malı niteliğindeki yollar, parklar, hizmet binaları da haczedilemez. Takibin hangi mallara yöneltileceğinin önceden araştırılması gerekir. İcra takibinin genel esasları için icra hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Takip talebinde hangi kalemler istenir?
İlamlı takip talebi, mahkeme kararının hüküm fıkrasına sadık kalınarak hazırlanır. Asıl alacak olarak hükmedilen bedel, karar uyarınca dava tarihinden takip tarihine kadar işlemiş yasal faiz, yargılama giderleri ve karşı taraf vekâlet ücreti ayrı kalemler halinde gösterilir. Takip tarihinden sonrası için işleyecek faiz de talep edilir. Kısmi ödeme yapılmışsa, ödemenin hangi kaleme mahsup edildiği hesapta açıkça yer almalıdır; aksi halde idare hesaba itiraz eder ve süreç uzar. Kararda ecrimisile de hükmedilmişse, o kalem kendi faiz başlangıcıyla ayrı satırda gösterilir. Hesap hataları icra mahkemesinde şikâyet konusu yapılabildiğinden, takip öncesinde faiz hesabının özenle yapılması zaman kazandırır.
İstinaf ve temyiz icrayı durdurur mu?
Kural olarak kanun yoluna başvuru icrayı kendiliğinden durdurmaz. İdare, icranın geri bırakılması (tehir-i icra) kararı alırsa takip durur. Ek 4. madde kapsamındaki davalarda idarenin teminat gösterme zorunluluğu bulunmadığından, idareler tehir-i icra kararını kolayca alabilir ve tahsilat kanun yolu sonuna kadar gecikebilir. Ancak faiz işlemeye devam eder; kesinleşmeden sonra idare biriken faizle birlikte ödeme yapmak durumundadır.
Sık yapılan hatalar
- Takip talebinde tescil kısmının da yerine getirilmesini istemek; tescil için kesinleşme beklenir.
- Banka hesap bildirimini yapmadan doğrudan takip başlatmak.
- Kamu hizmetinde kullanılan mallara haciz talep edip zaman kaybetmek.
- Geçici 6. madde dosyasında haciz yasağını dikkate almamak.
Sık Sorulan Sorular
Bozma kararı çıkarsa tahsil ettiğim parayı iade eder miyim?
Kesinleşmeden icra edilen karar Yargıtay’da bozulursa, İcra ve İflas Kanunu’nun 40. maddesi uyarınca icra eski hale iade edilir ve tahsil edilen fazla para geri istenebilir. Riski değerlendirerek hareket etmek gerekir.
Banka hesabını idareye nasıl bildirmeliyim?
Bildirim, idarenin evrak kaydına verilen dilekçeyle, iadeli taahhütlü posta veya KEP yoluyla yapılabilir. Otuz günlük süre bildirim tarihinden başladığından, tarih ve sayı içeren alındı belgesini saklamak önemlidir. Dilekçeye mahkeme kararının tarih ve esas numarası, IBAN ve hesap sahibinin kimlik bilgileri yazılır.
Faiz hangi tarihe kadar işler?
Hükmedilen faiz, bedelin fiilen ödendiği tarihe kadar işler.
Tapu ne zaman idareye geçer?
Tescil hükmü kesinleşince, kural olarak bedelin ödendiği belgelenerek tapu müdürlüğünde yerine getirilir.
Kamulaştırmasız el atma kararınızı tahsil etmek için takip yolunu, haczedilebilir malları ve idarenin olası itirazlarını birlikte planlayabiliriz. Randevu için (0532) 776 65 64 numarasını arayabilir, Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuza uğrayabilirsiniz. Kamulaştırma uyuşmazlıklarıyla ilgili genel bilgiye idare hukuku sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.