Serbest çalışan avukat, Türk Ceza Kanunu anlamında kamu görevlisi değildir. Avukatlık Kanunu’nun 1. maddesi avukatlığı “kamu hizmeti ve serbest meslek” olarak tanımlar; avukat yargının kurucu unsuru olan savunmayı temsil eder, fakat devletin memuru veya çalışanı olmaz. Buna karşılık bakanlık, belediye veya kamu kurumunda kadrolu çalışan avukatlar, statüleri gereği kamu görevlisidir. Kanun, serbest avukatı da görevi sırasında korumak için ona hâkimlere benzer bazı güvenceler tanır.
“Kamu hizmeti” ile “kamu görevlisi” aynı şey mi?
Hayır, iki kavram farklıdır. Kamu hizmeti, toplumun ortak ihtiyacını karşılayan faaliyeti anlatır; adaletin sağlanması da öyle bir ihtiyaçtır. Avukatlık Kanunu m.2’ye göre avukat, hukuki ilişkilerin düzenlenmesini ve uyuşmazlıkların adalete uygun çözülmesini sağlar ve bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder. Mesleğin kamu hizmeti niteliği, avukata özen, dürüstlük ve sır saklama gibi ağır yükümlülükler yükler.
Kamu görevlisi ise kişinin devletle kurduğu bağa bakılarak belirlenir. TCK m.6/1-c, kamu görevlisini “kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi” diye tanımlar. Serbest avukat devlet tarafından atanmaz, devlet adına işlem yapmaz ve kamu gücü kullanmaz; müvekkiliyle arasındaki ilişki özel hukuktaki vekâlet sözleşmesine dayanır. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı da serbest avukatı TCK’daki kamu görevlisi tanımının dışında tutar.
Hangi avukatlar kamu görevlisi sayılır?
Kamu kurumlarının kadrosunda çalışan avukatlar farklı konumdadır. Bakanlık, belediye, SGK, üniversite veya kamu bankası gibi kurumlarda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na veya kurumun personel rejimine tabi olarak çalışan avukat, maaşını kurumdan alır ve kurum adına hareket eder. Söz konusu kişiler aynı anda avukat ve kamu görevlisidir. Görevleriyle ilgili işledikleri suçlarda memurlara ilişkin soruşturma usulü uygulanabilir; zimmet, rüşvet veya görevi kötüye kullanma gibi kamu görevlisine özgü suçların faili olabilirler. Kurum avukatlarının işi hakkında SGK kurum avukatı ne iş yapar yazımız fikir verir.
Devlet adına davaları takip eden Hazine avukatları da kamu personelidir. Kariyerini o yönde planlayanlar devlet avukatı nasıl olunur yazımıza bakabilir.
| Avukatın konumu | TCK’ya göre kamu görevlisi mi? | İlişkinin dayanağı |
|---|---|---|
| Kendi bürosunda serbest avukat | Hayır | Vekâlet sözleşmesi |
| Hukuk bürosunda veya şirkette ücretli avukat | Hayır | İş sözleşmesi ve vekâlet |
| Baro tarafından atanan CMK müdafii | Kural olarak hayır | Kanundan doğan görevlendirme |
| Kamu kurumunda kadrolu avukat | Evet | Kamu personel mevzuatı |
Serbest avukata tanınan güvenceler nelerdir?
Avukat kamu görevlisi olmasa da yargı içindeki rolü nedeniyle kanun ona özel koruma sağlar:
- Soruşturma izni (Av. K. m.58): Avukatların avukatlık görevinden doğan veya görev sırasında işledikleri suçlardan dolayı soruşturma, Adalet Bakanlığı’nın izniyle ve Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür. Ağır cezalık suçüstü hali bunun istisnasıdır.
- Avukata karşı işlenen suçlar (Av. K. m.62): Avukata görevinden dolayı veya görev sırasında işlenen suçlar, hâkime karşı işlenmiş gibi cezalandırılır.
- Büro araması (CMK m.130): Avukat büroları ancak mahkeme kararıyla, kararda belirtilen olayla ilgili olarak ve Cumhuriyet savcısının gözetiminde aranabilir; aramada baro temsilcisi bulunur.
- İddia ve savunma dokunulmazlığı (TCK m.128): Yargı mercileri önünde, uyuşmazlıkla bağlantılı ve somut olaylara dayanan beyanlar hakaret suçu oluşturmaz.
Avukatın meslek içindeki rolünü ve görev sınırlarını avukat ne iş yapar yazımızda ayrıntılı anlattık.
Uygulamada ayrım neden önemli?
Kamu görevlisi sıfatı, işlenen suçun niteliğini ve cezasını değiştirir. Örneğin müvekkilinin parasını uhdesinde tutan serbest avukat zimmetten değil, nitelikli güveni kötüye kullanma suçundan yargılanır. Aynı fiil kamu kurumunun avukatı tarafından kurum parası üzerinde işlenirse zimmet gündeme gelebilir. Rüşvet suçunda da durum benzerdir: TCK’daki rüşvet, kamu görevlisiyle yapılan anlaşmayı arar. Avukatın cezai sorumluluğu konusunu avukatın cezai sorumluluğu yazımızda ele aldık.
Kamu kurumunun davalarını sözleşmeyle takip eden serbest avukatların durumu daha tartışmalıdır. Kurum, kadrosunda yeterli avukat yoksa dışarıdan avukatla vekâlet ilişkisi kurabilir. Ücretin kurumdan ödenmesi tek başına avukatı memur yapmaz; değerlendirme, sözleşmenin içeriğine, avukatın kurum adına kamu gücü kullanıp kullanmadığına ve görevin süreklilik taşıyıp taşımadığına göre yapılır. Şüpheli durumlarda somut dosyaya bakmadan kesin cevap vermek doğru olmaz.
Ayrım, mesleğin bağımsızlığı açısından da önemlidir. Avukat, devlete karşı da müvekkilini savunabilmek için idareden bağımsız olmalıdır. Avukatlıkla birleşmeyen işler arasında aylıklı kamu görevinin sayılması da bundandır; kamu kurumundaki kadrolu avukat, kurum dışındaki kişilere serbest avukatlık yapamaz.
Sık Sorulan Sorular
Avukat memur mudur?
Serbest avukat memur değildir. Kamu kurumunda kadroyla çalışan avukat ise kurumunun personel rejimine göre memur veya kamu personelidir.
Avukata hakaret edilirse ceza artar mı?
Avukatlık Kanunu m.62 uyarınca görevinden dolayı avukata karşı işlenen suçlar, hâkime karşı işlenmiş gibi cezalandırılır. Somut olayda hangi hükmün uygulanacağını mahkeme belirler.
Avukat hakkında doğrudan savcılığa şikâyette bulunabilir miyim?
Evet, şikâyet savcılığa yapılır; ancak suç avukatlık görevinden doğmuşsa soruşturma için Adalet Bakanlığı izni gerekir. Disiplin konuları için baroya başvurulur.
Stajyer avukat kamu görevlisi midir?
Hayır. Stajyer avukat, baroya kayıtlı olarak mesleğe hazırlanan kişidir; devletle atama ilişkisi yoktur ve TCK m.6 anlamında kamusal faaliyete katılmaz.
Bir avukatla yaşadığınız sorunun ceza veya disiplin boyutunu değerlendirmek isterseniz Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuzla (0532) 776 65 64 numarasından iletişime geçebilirsiniz. Belgeleri inceleyip başvurabileceğiniz yolları anlatırız.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.