Avukat Ne İş Yapar? Avukatın Görev ve Sorumlulukları

Avukat, kişilerin ve kurumların haklarını hukuk kurallarına göre korumak için danışmanlık yapan, mahkemelerde dava açıp takip eden, ceza davalarında savunma üstlenen ve sözleşme, ihtarname, icra takibi gibi işlemleri yürüten hukukçudur. Avukatlık Kanunu’na göre avukatlık kamu hizmeti ve serbest meslektir; başkası adına dava takip etmek ve hukuki mütalaa vermek baroya kayıtlı avukatlara aittir. Avukatın temel görevi, müvekkilinin hakkını kanunun izin verdiği yollarla, özenle ve dürüstlükle savunmaktır.

Avukat nedir?

Avukat; hukuk fakültesini bitirmiş, avukatlık stajını tamamlamış, ruhsat almış ve baro levhasına yazılmış kişidir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 1. maddesi avukatlığı kamu hizmeti ve serbest meslek olarak tanımlar; avukat, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder. Kanunun 2. maddesi mesleğin amacını hukuki ilişkilerin düzenlenmesi, uyuşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun çözülmesi ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanması şeklinde açıklar.

Avukat olmanın yolunu avukat olma şartları yazımızda, mesleğin genel niteliklerini avukat mesleğinin özellikleri yazımızda anlattık.

Avukat ne iş yapar?

Avukatın işi duruşma salonuyla sınırlı değildir. Günlük çalışmanın büyük kısmı dosya incelemek, mevzuat ve içtihat araştırmak, dilekçe yazmak ve müvekkille görüşmektir. Başlıca görevler şunlardır:

Hukuki danışmanlık ve mütalaa: Müvekkilin durumunu değerlendirir, hangi hakların bulunduğunu ve hangi riskleri taşıdığını açıklar. Dava açmadan önce yapılan doğru danışmanlık, çoğu zaman uyuşmazlığın büyümesini önler.
Dava açma ve takip: Dava dilekçesini hazırlar, delilleri toplar, duruşmalara katılır, bilirkişi raporlarına itiraz eder, kararın ardından istinaf ve temyiz yollarını kullanır.
Ceza davalarında müdafilik ve vekillik: Şüpheli veya sanığı ifade aşamasından hükme kadar savunur; suçtan zarar gören kişiyi şikâyetçi vekili olarak temsil eder.
İcra takibi: Alacaklı adına takip başlatır, haciz ve satış işlemlerini yürütür; borçlu adına itiraz ve şikâyet yollarını kullanır.
Sözleşme ve belge hazırlama: Kira, satış, iş, ortaklık ve ücret sözleşmeleri ile ihtarname gibi belgeleri hazırlar veya inceler.
Arabuluculuk ve uzlaşma süreçleri: Dava şartı arabuluculukta müvekkilini temsil eder, uzlaşma görüşmelerinde menfaatini korur.
İdari başvurular: Kamu kurumlarına başvuru, itiraz ve idari dava süreçlerini yürütür.

Avukatın görevi nedir?

Kısaca söylemek gerekirse avukatın görevi, müvekkilini hukuk düzeni içinde en doğru biçimde temsil etmek ve hakkın gerçekleşmesine yardımcı olmaktır. Avukat, müvekkilinin talimatıyla hareket eder ama hukuka aykırı isteklere aracılık etmez. Görev, yargılamada adil sonuca ulaşılmasına katkıyı da kapsar; avukat mahkemeyi yanıltacak beyan veremez, sahte delil sunamaz.

Ceza yargılamasında avukatın görevi ayrı önem taşır. Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre şüpheli veya sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede malul ise ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası öngörülen suçlarda talep aranmaksızın müdafi atanır. Hukuk davalarında ise avukatla temsil zorunlu değildir; kişi davasını kendisi takip edebilir, fakat usul kuralları ve süreler nedeniyle hak kaybı riski yüksektir.

Avukatın görev ve sorumlulukları

Avukatlık Kanunu ve Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları, avukata müvekkiline, mahkemeye ve meslektaşlarına karşı çeşitli yükümlülükler yükler:

Özen borcu: Avukat üstlendiği işi kanuna, meslek kurallarına ve müvekkilinin hakkına uygun olarak, gerekli özeni göstererek yürütür (m.34). Süre kaçırmak tipik özen ihlalidir.
Sır saklama: Mesleği dolayısıyla öğrendiği bilgileri açıklayamaz (m.36); yükümlülük vekâlet sona erse de sürer.
Bilgi verme ve hesap verme: Müvekkilini dosyanın durumu hakkında bilgilendirir, tahsil ettiği paraları ve yaptığı masrafları hesabıyla birlikte bildirir.
Menfaat çatışmasından kaçınma: Aynı uyuşmazlıkta karşı tarafa daha önce hizmet vermişse işi kabul edemez.
Reklam yasağı: İş elde etmek için reklam yapamaz, aracı kullanamaz (m.55).
Meslek onuruna uygun davranış: Mahkemeye, karşı tarafa ve meslektaşlarına karşı saygılı ve dürüst davranır.

Sorumluluğun ihlali disiplin cezası, tazminat ve bazı durumlarda cezai yaptırım doğurabilir. Ayrıntılı bilgi için avukatın müvekkile karşı sorumlulukları yazımıza bakabilirsiniz.

Avukat neleri yapamaz?

Avukatın yetkileri geniş olsa da sınırsız değildir. Avukat sonuç vaat edemez; davanın sonucu delillere, kanuna ve mahkemenin takdirine bağlıdır. Müvekkilinin talebi olsa bile gerçeğe aykırı belge düzenleyemez, tanığı yönlendiremez, mahkemeyi yanıltacak açıklama yapamaz. Aynı uyuşmazlıkta iki tarafı birden temsil edemez. Ticari faaliyet yürütmek ve kamu görevlisi olarak çalışmak da, kurum avukatlığı gibi istisnalar dışında, avukatlıkla bağdaşmaz.

Müvekkil açısından da bilmesi gereken sınırlar vardır. Avukat, vekâletnamede verilen yetkilerle hareket eder; davadan feragat, kabul, sulh veya ibra gibi önemli işlemler için vekâletnamede özel yetki bulunmalıdır. Avukat, ücret sözleşmesinin kapsamı dışında kalan işleri ek sözleşme olmadan üstlenmek zorunda değildir. Avukatın vekâleti bırakması veya müvekkilin vekâleti sona erdirmesi mümkündür; ancak her iki durumda da dosyadaki sürelerin kaçırılmaması için gerekli önlemler alınmalı, yeni avukata dosya düzenli biçimde devredilmelidir.

Avukatlar nerede ve hangi alanlarda çalışır?

Avukatlar kendi bürolarında serbest olarak, avukatlık ortaklıklarında, şirket hukuk birimlerinde ve kamu kurumlarında çalışır. Çalışma alanına göre aile, ceza, iş, icra, gayrimenkul, ticaret, idare veya vergi hukukunda yoğunlaşırlar. Çalışma modellerini avukatlar nerede çalışır, alanlara göre ayrımı avukat türleri yazılarımızda karşılaştırdık.

Avukatla çalışma süreci nasıl işler?

İlk görüşme: Avukat olayı dinler, belgeleri inceler ve hukuki yolları açıklar.
Ücret sözleşmesi: Kapsam, ücret ve masraflar yazılı olarak kararlaştırılır. Ücret, Türkiye Barolar Birliği’nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olamaz. Ayrıntılar için avukat ücret sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Vekâletname: Avukatın sizi temsil edebilmesi için noterden vekâletname düzenlenir.
Dosyanın yürütülmesi: Avukat dilekçeleri hazırlar, duruşmalara katılır ve gelişmeleri size bildirir.

Avukatlık kariyeri rehberleri

Mesleği seçmeyi düşünenler ve genç avukatlar için hazırladığımız diğer yazılar:

Sık Sorulan Sorular

Avukat ile hukukçu arasındaki fark nedir?

Hukuk fakültesi mezunu herkes hukukçudur. Avukat ise staj ve ruhsat sürecini tamamlayıp baroya kaydolmuş, başkası adına dava takip etme yetkisine sahip hukukçudur.

Avukat tutmak zorunlu mu?

Hukuk davalarında zorunlu değildir. Ceza yargılamasında kanunun saydığı durumlarda müdafi talep aranmaksızın atanır.

Avukat her davaya bakmak zorunda mı?

Hayır. Serbest avukat işi kabul edip etmemekte özgürdür; menfaat çatışması gibi durumlarda ise işi reddetmek zorundadır. Baro tarafından yapılan CMK ve adli yardım görevlendirmeleri ayrı kurallara tabidir.

Avukat müvekkilinin bilgilerini paylaşabilir mi?

Hayır. Avukat sır saklamakla yükümlüdür ve mesleği nedeniyle öğrendiği bilgiler hakkında tanıklıktan çekinebilir.

Somut sorununuz için görüşme

Hukuki sorununuzda hangi yolun izlenebileceğini öğrenmek için büromuzla görüşebilirsiniz. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki ofisimizde randevu için (0532) 776 65 64 numarasını arayabilirsiniz.

Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.