Türkiye’de evlat edinme şartları Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 305 ilâ 320. maddelerinde düzenlenir. Küçük bir çocuğu evlat edinmek için evli çiftlerin en az beş yıldır evli olması veya ikisinin de 30 yaşını doldurmuş olması, bekar kişinin ise 30 yaşını doldurmuş olması gerekir. Evlat edinen ile çocuk arasında en az 18 yaş fark bulunmalı, çocuk evlat edinen tarafından en az bir yıl bakılıp eğitilmiş olmalıdır. Evlat edinme, ancak aile mahkemesinin kararıyla kurulur.
Evlat Edinmenin Temel İlkesi: Çocuğun Yararı
TMK 305’e göre küçük, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmak kaydıyla evlat edinilebilir. Aynı madde, her durumda evlat edinmenin küçüğün yararına olmasını ve evlat edinenin diğer çocuklarının haklarını hakkaniyete aykırı biçimde zedelememesini şart koşar. Mahkeme, yaş ve süre şartları tamam olsa bile evlat edinmenin çocuğun yararına olmadığı kanaatine varırsa talebi reddedebilir.
Bir yıllık bakım süresi, çocuğun aileye uyumunu görmek için öngörülmüştür. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığıyla yürüyen süreçlerde o süre, çocuğun aileye yerleştirildiği tarihten başlar ve sosyal çalışmacıların izlemesiyle geçer.
Kimler Evlat Edinebilir?
Kanun, evlat edinecek kişinin medeni durumuna göre farklı şartlar arar:
- Evli çiftler: TMK 306’ya göre eşler ancak birlikte evlat edinebilir. En az beş yıldır evli olmaları veya 30 yaşını doldurmuş olmaları gerekir.
- Eşinin çocuğunu evlat edinmek isteyenler: Eşlerden biri diğerinin çocuğunu evlat edinebilir. Bunun için eşlerin en az iki yıldır evli olması veya evlat edinen eşin 30 yaşını doldurmuş olması aranır.
- Bekar kişiler: TMK 307 uyarınca evli olmayan kişi, 30 yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir.
- Tek başına evlat edinmek isteyen evli kişi: 30 yaşını doldurmuş olmalı ve diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yıldan fazla süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yıldan fazla ayrı yaşaması nedeniyle birlikte evlat edinmenin imkansız olduğunu kanıtlamalıdır.
Kanunda evlat edinen için üst yaş sınırı yoktur. Ancak yaş farkının çok yüksek olması, sağlık durumu ve çocuğun uzun vadeli bakımının sağlanabilmesi, mahkemenin ve Bakanlığın değerlendirmesinde dikkate alınır.
Evlat Edinilecek Çocukta Aranan Şartlar
TMK 308’e göre evlatlık, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olmalıdır. Ayırt etme gücüne sahip çocuk, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçüğün evlat edinilmesi için vesayet makamının izni de gerekir.
Ana ve babanın rızası ise sürecin en hassas noktasıdır. TMK 309 uyarınca evlat edinme, çocuğun ana ve babasının rızasına bağlıdır. TMK 310’a göre rıza, doğumdan itibaren altı hafta geçmeden verilemez ve verildiği tarihten itibaren altı hafta içinde geri alınabilir. Böylesi bir düzen, annenin doğumun ilk haftalarında baskı altında karar vermesini önlemeyi amaçlar.
TMK 311, ana veya babanın rızasının aranmayacağı halleri sayar: ana veya babanın kim olduğunun bilinmemesi, uzun süredir nerede olduğunun bilinmemesi, ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması ya da çocukla yeterince ilgilenmemesi. Bakanlık koruması altında bulunan ve ailesiyle bağı kopmuş çocuklarda süreç çoğu zaman o hüküm üzerinden yürür.
Yetişkin Evlat Edinilebilir mi?
Evet, ancak şartlar daha sıkıdır. TMK 313’e göre ergin veya kısıtlı kişi şu hallerde evlat edinilebilir:
- Bedensel veya zihinsel engeli nedeniyle sürekli yardıma muhtaçsa ve evlat edinen tarafından en az beş yıl bakılmışsa.
- Küçüklüğü sırasında evlat edinen tarafından en az beş yıl bakılmış ve eğitilmişse.
- Diğer haklı sebepler bulunuyor ve evlatlık evlat edinenle en az beş yıl birlikte yaşamışsa.
Evli bir yetişkin, eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan örnek, küçük yaştan itibaren üvey ebeveyni tarafından büyütülen kişinin yetişkinlikte evlat edinilmesidir.
Evlat Edinme Süreci Nasıl İşler?
Akraba dışındaki çocukların evlat edinilmesi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığıyla yürür. Süreç genel hatlarıyla şöyle ilerler:
- Başvuru: Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvurulur. Ataşehir’de oturanlar İstanbul İl Müdürlüğünün ilgili birimine yönlendirilir.
- Ön değerlendirme ve sosyal inceleme: Sosyal çalışmacılar aileyle görüşür, ev ziyareti yapar, ailenin uygunluğuna ilişkin rapor hazırlar.
- Eşleştirme: Uygun bulunan aileler bekleme listesine alınır. Bekleme süresi, ailenin tercih ettiği yaş ve sağlık profiline göre değişir.
- Çocuğun aileye yerleştirilmesi: Eşleştirmenin ardından çocuk aileye teslim edilir ve bir yıllık bakım süresi başlar. Bakanlık o dönemde düzenli izleme yapar.
- Aile mahkemesinde dava: Süre dolunca evlat edinme talebiyle aile mahkemesine başvurulur.
Akraba çocuğu veya eşin çocuğu söz konusuysa Bakanlık eşleştirmesine gerek kalmaz; şartlar tamamlandığında doğrudan aile mahkemesine başvurulur. Mahkeme yine de sosyal inceleme yaptırır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Gerekli Belgeler
TMK 315 uyarınca evlat edinmeye, evlat edinenin yerleşim yeri mahkemesi karar verir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Ataşehir’de oturan aileler için dava, Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi aile mahkemelerinde açılır. TMK 316, mahkemenin evlat edinen ile çocuğun kişiliğini, sağlığını, aralarındaki ilişkiyi, ekonomik durumu ve eğitim yeterliliğini araştırmasını öngörür.
Davada genellikle şu belgeler istenir:
- Nüfus kayıt örnekleri ve evlilik belgesi.
- Sağlık raporları ve adli sicil kaydı.
- Gelir durumunu gösteren belgeler.
- Bakanlığın bakım dönemine ilişkin izleme raporları.
- Gerekli rızalara ilişkin belgeler veya rızanın aranmadığını gösteren kayıtlar.
Dava harcı ve masrafları her yıl güncellenen Harçlar Kanunu tarifelerine göre belirlenir.
Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları
TMK 314’e göre evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur; kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Küçük evlatlık evlat edinenin soyadını alır ve velayet evlat edinene geçer. Evlat edinen, uygun görürse çocuğa yeni bir ad da verebilir; sonradan ad değişikliği gerekirse isim değiştirme davası yolu açıktır.
Miras bakımından dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı vardır: TMK 500 uyarınca evlatlık ve altsoyu evlat edinene mirasçı olur, fakat evlat edinen evlatlığa mirasçı olmaz. Evlatlık, kan bağı olan çocuklar gibi saklı paya sahiptir; oranları saklı pay oranları yazımızda bulabilirsiniz.
Evlat edinme kararı, rızanın hiç alınmaması veya iradeyi sakatlayan hallerde iptal davasına konu olabilir. Kanun iptal davaları için kısa hak düşürücü süreler öngördüğünden şüpheli durumlarda hızlı hareket etmek gerekir.
Yurt Dışından Evlat Edinme
Türkiye, Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda Çocukların Korunması ve İşbirliğine Dair 1993 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır. Yurt dışında yaşayan ailelerin Türkiye’den ya da Türkiye’deki ailelerin yabancı ülkeden evlat edinmesi, söz konusu sözleşme ve merkezi makamlar aracılığıyla yürür. Yabancı mahkemenin verdiği evlat edinme kararının Türkiye’de hüküm doğurması için tanıma davası gerekebilir.
Sık Sorulan Sorular
Bekar biri evlat edinebilir mi?
Evet. 30 yaşını doldurmuş bekar kişi, diğer şartlar varsa tek başına evlat edinebilir.
Evlat edinilen çocuk biyolojik ailesini öğrenebilir mi?
Evlatlık, kural olarak kendi soy bağına ilişkin bilgiye ulaşma hakkına sahiptir. Uygulamada başvuru, Bakanlık ve mahkeme kayıtları üzerinden yürütülür.
Evlat edinme süreci ne kadar sürer?
Bekleme listesi ve bir yıllık bakım süresiyle birlikte süreç genellikle birkaç yıl alır. Mahkeme aşaması ise çoğu dosyada birkaç ay içinde tamamlanır.
Koruyucu aile ile evlat edinme aynı şey mi?
Hayır. Koruyucu ailede soy bağı kurulmaz ve çocuk geçici olarak yerleştirilir. Evlat edinmede ise kalıcı hukuki bağ ve mirasçılık doğar.
Evlat Edinme Sürecinde Destek
Rızaların alınması, mahkeme dosyasının hazırlanması veya üvey çocuğun evlat edinilmesi gibi konularda dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. Aile hukuku çalışmalarımız için Ataşehir boşanma ve aile hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilir, (0532) 776 65 64 numarasından Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuza ulaşabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.