Senede dayalı icra takibi, elinde bono (emre yazılı senet), çek veya poliçe bulunan alacaklının, mahkemeye gitmeden doğrudan icra dairesinden alacağını istemesidir. Senet kambiyo senedi niteliği taşıyorsa İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 167 ve devamı maddelerindeki “kambiyo senetlerine özgü haciz yolu” kullanılır; borçluya 10 günlük ödeme süresi verilir ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Adi senetlerde ise genel haciz yoluyla ilamsız takip yapılır ve borçlunun itirazı takibi durdurur.
Hangi senetlerle kambiyo takibi yapılabilir?
Kambiyo senetleri Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) sayılmıştır: poliçe, bono ve çek. Senedin kambiyo vasfı taşıması için kanunda öngörülen zorunlu unsurları içermesi gerekir. Örneğin bonoda “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır. Unsurlardan biri eksikse belge bono sayılmaz; adi senet hükmünde kalır.
İcra müdürü, takip talebi geldiğinde senedin kambiyo senedi olup olmadığını kendiliğinden inceler. Nitelik eksikse takip talebini reddeder. Alacaklı, müdürlüğün ret kararına karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna gidebilir ya da aynı belgeyle genel haciz yoluna başvurabilir.
Kambiyo senedine dayalı takip nasıl başlatılır?
- Takip talebi: Alacaklı veya vekili UYAP üzerinden ya da icra dairesinde takip talebi oluşturur. Talepte asıl alacak, vade tarihinden itibaren işleyen faiz, varsa protesto ve diğer masraflar gösterilir.
- Senedin aslının teslimi: Senedin aslı icra dairesine verilir ve kasaya alınır. Fotokopiyle kambiyo takibi yapılamaz.
- Harç ve masraf: Başvurma harcı, peşin harç ve tebligat giderleri yatırılır. Tutarlar her yıl güncellenen Harçlar Kanunu tarifelerine göre belirlenir.
- Örnek 10 ödeme emri: İcra dairesi borçluya kambiyo senetlerine özgü ödeme emrini gönderir. Ödeme emrine senet ve protestonun suretleri eklenir.
- Kesinleşme ve haciz: Borçlu süresi içinde ödemez ve icra mahkemesinden takibin durdurulması kararı almazsa alacaklı haciz talep edebilir.
Borçluya tanınan süreler
Kambiyo takibinde süreler kısadır ve kaçırıldığında telafisi zordur. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren:
- 10 gün içinde borç ödenmelidir.
- 5 gün içinde borca veya imzaya itiraz, icra mahkemesine dilekçeyle yapılmalıdır.
- 5 gün içinde senedin kambiyo vasfı taşımadığı, zamanaşımı ya da yetki gibi nedenlerle şikâyet ve itiraz yoluna gidilmelidir.
Genel haciz yolundan farklı olarak itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır. İtirazın yapılması takibi durdurmaz; borçlu, haczi önlemek için takibin geri bırakılmasını (durdurulmasını) talep etmeli, mahkeme gerekli görürse teminat karşılığında buna karar verir. İtiraz dilekçesinin içeriğini borca itiraz dilekçesi yazımızda anlattık.
Borçlu hangi itirazları ileri sürebilir?
İmzaya itiraz: Senetteki imza borçluya ait değilse, İİK 170 uyarınca icra mahkemesine imza itirazı yapılır. Mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırır. İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa borçlu aleyhine para cezası ve tazminata hükmedilir; o yüzden gerçekte atılmış imzaya itiraz etmek ciddi risk taşır.
Borca itiraz: Borcun ödendiği, vade verildiği veya borcun hiç doğmadığı ileri sürülebilir. İcra mahkemesi sınırlı yetkiyle inceleme yaptığından, ödeme ve mehil itirazlarının resmî veya imzası ikrar edilmiş belgeyle ispatı aranır. Tanıkla ispat kural olarak mümkün değildir.
Zamanaşımı itirazı: TTK’ya göre bono düzenleyenine karşı vadeden itibaren üç yıl, hamilin cirantalara karşı başvuru hakkı bir yıl içinde zamanaşımına uğrar. Çekte süre ibraz süresinin bitiminden itibaren altı aydır. Zamanaşımı dolmuşsa senet kambiyo takibine dayanak olamaz; alacaklı genel hükümlere göre dava veya ilamsız takip yoluna yönelebilir.
İcra mahkemesinde itirazı reddedilen borçlu, alacaklının talebiyle takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir. İcra mahkemesindeki sınırlı incelemede sonuç alamayan borçlu için genel mahkemede menfi tespit davası açma imkânı saklıdır.
Adi senetle takip: genel haciz yolu
Kambiyo vasfı taşımayan senet, borç ikrarını içeren adi senettir. Alacaklı, ilamsız takip başlatır ve borçluya Örnek 7 ödeme emri gönderilir. Borçlunun 7 gün içinde icra dairesine yapacağı itiraz takibi durdurur. Alacaklı o noktada iki yoldan birini seçer:
- Senet imzası noterce onaylı veya borçlu tarafından ikrar edilmişse, altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK 68).
- Bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. Davada borçlunun itirazı haksız bulunursa, şartları varsa icra inkâr tazminatına da hükmedilir.
Çek takiplerine özgü noktalar
Çeke dayalı takipte çekin ibraz süresi içinde bankaya sunulmuş ve karşılıksız işlemi yapılmış olması önemlidir. Süresinde ibraz edilmeyen çekte cirantalara başvuru hakkı kaybedilir; keşideciye karşı ise takip yapılabilir. Karşılıksız çekin cezai boyutu da 5941 sayılı Çek Kanunu’nda düzenlenmiştir. Hukuki ve cezai sonuçları karşılıksız çek yazımızda bulabilirsiniz.
Takip kesinleştikten sonra ne olur?
Süresinde itiraz edilmez veya itiraz reddedilirse alacaklı, borçlunun malları üzerine haciz isteyebilir. Banka hesapları, maaş, araç ve taşınmazlar UYAP entegrasyonu sayesinde hızlıca sorgulanır. Maaşa konulan hacizde, kanunda öngörülen oranı aşmamak kaydıyla kesinti yapılır. Haczedilen taşınır ve taşınmazlar, talep üzerine elektronik ortamda satışa çıkarılır. Borçlu dosya borcunu tamamen öderse alacaklı tahsil harcını yatırarak dosyanın kapatılmasını sağlar. Ödeme güçlüğü yaşayan borçlu, alacaklının rızasıyla icra dairesinde taksit taahhüdü verebilir; taahhüdün ihlali ise İİK 340 uyarınca tazyik hapsine yol açabileceğinden taksit planı gerçekçi kurulmalıdır.
Yetkili icra dairesi
Takip, borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde veya senette gösterilen ödeme yerinde başlatılabilir. Ataşehir’de oturan borçlu ya da ödeme yeri Ataşehir olan senetler için İstanbul Anadolu İcra Daireleri yetkilidir; itiraz ve şikâyetlerde İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki icra hukuk mahkemeleri görevlidir. Yetkisiz dairede başlatılan takipte borçlu, yetki itirazını da beş günlük süre içinde icra mahkemesine yapmalıdır.
Gerekli belgeler
- Senedin veya çekin aslı (çekte bankanın karşılıksız şerhi ile birlikte)
- Varsa protesto belgesi ve ihtarname
- Alacaklının kimlik ve adres bilgileri, şirketse vergi numarası ve sicil bilgileri
- Borçlunun güncel adres bilgisi
- Vekil aracılığıyla takip yapılacaksa vekâletname
Sık yapılan hatalar
Alacaklı tarafında en sık görülen hata, kambiyo unsurları eksik senetle kambiyo takibi başlatmak ve zamanaşımını gözden kaçırmaktır. Faizin vade tarihinden değil, keyfî bir tarihten hesaplanması da itiraz konusu olur. Borçlu tarafında ise itirazın icra dairesine yapılması ya da beş günlük sürenin on günlük ödeme süresiyle karıştırılması sık rastlanan, sonucu ağır hatalardır. Süre geçince borçlunun elinde çoğu zaman yalnız genel mahkemede açılacak davalar kalır.
Sık Sorulan Sorular
Senede dayalı takipte itiraz edince haciz durur mu?
Kambiyo takibinde durmaz. Haczin önlenmesi için icra mahkemesinden takibin geri bırakılması kararı alınmalıdır. Adi senetle yapılan ilamsız takipte ise süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.
Senedin fotokopisiyle takip başlatılabilir mi?
Kambiyo takibi için senedin aslı şarttır. Aslı kaybolmuşsa önce ticaret mahkemesinden iptal kararı alınması gerekir.
Vadesi geçmiş bono ile ne kadar süre takip yapılabilir?
Düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıl içinde kambiyo takibi yapılabilir. Süre dolduktan sonra alacak, temel ilişkiye dayanılarak genel hükümlere göre istenebilir.
Takip masraflarını kim öder?
Masrafları başlangıçta alacaklı yatırır; borç tahsil edildiğinde harç, masraf ve kanuni vekâlet ücreti borçludan alınır.
Elinizdeki senetle takip başlatmadan önce kambiyo unsurlarının ve zamanaşımının kontrol edilmesi, borçluysanız beş günlük sürenin kaçırılmaması belirleyicidir. Dosyanızın değerlendirilmesi için Ataşehir icra avukatı sayfamızı inceleyebilir, (0532) 776 65 64 numarasını arayarak Küçükbakkalköy’deki büromuzla görüşme planlayabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.