Ticari alacak tahsili genellikle üç aşamada ilerler: borçluya ihtarname gönderilmesi, belgeye göre ilamsız icra veya kambiyo senetlerine özgü takip başlatılması ve borçlu itiraz ederse itirazın kaldırılması ya da itirazın iptali davası. Ticari para alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.5/A); icra takibi için arabuluculuk şartı yoktur. Alacak kaçırma riski varsa takipten önce veya takiple birlikte ihtiyati haciz istenebilir.
Tahsile başlamadan önce: belgeler ve zamanaşımı
İlk iş, alacağın hangi belgeye dayandığını netleştirmektir. Sözleşme, sipariş formu, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, fatura, e-posta yazışmaları, cari hesap mutabakatı ve ticari defter kayıtları, alacağın ispatında belirleyicidir. Tacirler arasında ticari defterler, kanuni şartlara uygun tutulmuşsa delil olarak kullanılabilir (HMK m.222).
Faturaya ilişkin önemli kural TTK m.21’dedir: faturayı alan tacir, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır. Kural, alacağın kanıtlanmasında güçlü karine sağlar; ancak malın gerçekten teslim edildiği ayrı olarak tartışılabilir; o yüzden teslim belgesinin de saklanması gerekir.
Zamanaşımı da baştan kontrol edilmelidir. Türk Borçlar Kanunu’na göre genel zamanaşımı on yıldır (m.146); kira, faiz ve benzeri dönemsel edimler ile ticari temsil ve komisyon gibi bazı alacaklar beş yıllık süreye tabidir (m.147). Kambiyo senetlerinde süreler çok daha kısadır: bonoda vadeden itibaren üç yıl, çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ay.
1. Adım: İhtarname ve temerrüt
Vadesi belirli olmayan alacaklarda borçluyu temerrüde düşürmek için noter aracılığıyla ihtarname gönderilir. İhtarname; alacağın tutarını, dayanağını, ödeme süresini ve ödeme yapılmazsa yasal yollara başvurulacağını içerir. Vade günü kararlaştırılmışsa borçlu, vadenin geçmesiyle kendiliğinden temerrüde düşer.
Ticari işlerde temerrüt faizi olarak 3095 sayılı Kanun uyarınca Merkez Bankası avans faizi talep edilebilir. Oran, Merkez Bankası tarafından dönemsel olarak belirlenir; takip talebi hazırlanırken güncel oran kullanılmalıdır. Mal ve hizmet tedarikinde ödeme süresine ilişkin TTK m.1530 hükümleri de alacaklının faiz ve tazminat haklarını düzenler.
2. Adım: İcra takibi
Genel haciz yoluyla ilamsız takip
Fatura, cari hesap veya sözleşmeye dayanan alacaklar için en sık kullanılan yoldur. İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz istenebilir. Ataşehir’deki borçlular için takipler genellikle İstanbul Anadolu İcra Daireleri’nde yürür; yetkili icra dairesi borçlunun yerleşim yeri veya sözleşmenin ifa yeri gibi kurallara göre belirlenir. İtiraz süresinin ayrıntıları için icra takibine itiraz süresi yazımıza bakabilirsiniz.
Kambiyo senetlerine özgü takip
Alacak çek veya bonoya dayanıyorsa İcra ve İflas Kanunu’nun 167 ve devamı maddelerindeki özel takip yolu kullanılır. Borçluya on günlük ödeme süresi verilir; itiraz ve şikayet süresi beş gündür. İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma kararını icra mahkemesi verir. Çekin karşılıksız çıkması halinde, 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamındaki şikayet hakkı da saklıdır.
İhtiyati haciz
Borçlunun mal kaçırma ihtimali varsa İİK m.257 uyarınca ihtiyati haciz istenebilir. Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacaklarında, alacaklı alacağını yaklaşık olarak ispat ederse mahkeme ihtiyati haciz kararı verebilir. Karar için mahkemenin belirleyeceği teminat yatırılır. Kambiyo senetlerine dayalı alacaklarda mahkeme teminat şartında daha esnek davranabilir. İhtiyati hacizden sonra süresi içinde takip başlatılmalı veya dava açılmalıdır; aksi halde haciz düşer.
3. Adım: Borçlu itiraz ederse
Borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durur. Alacaklının iki seçeneği vardır:
- İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Alacak, borçlunun imzasını ikrar ettiği belgeye veya resmi belgeye dayanıyorsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenir. Süre, itirazın tebliğinden itibaren altı aydır. Yargılama hızlıdır, ancak icra mahkemesi geniş delil incelemesi yapmaz.
- İtirazın iptali davası (İİK m.67): İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açılır. Ticari alacaklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; Ataşehir için İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki asliye ticaret mahkemeleri görev yapar. Dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.
İtirazın iptali davasında alacak likit ise, yani borçlunun bilebileceği ve hesaplayabileceği belirli bir tutarsa, haksız itiraz eden borçlu aleyhine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilir. Ayrıntılar için itirazın iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.
Takip kesinleştikten sonra: haciz ve satış
Ödeme emri kesinleşen alacaklı, icra dairesinden haciz talep eder. Borçlu şirketin banka hesaplarına, araçlarına, taşınmazlarına ve üçüncü kişilerdeki alacaklarına haciz konulabilir. Üçüncü kişilere İİK m.89 uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilir; borçluya borcu olan müşteri veya kiracı, ödemeyi icra dairesine yapmakla yükümlü hale gelir. Haczedilen mallar için alacaklı, kanuni süreler içinde satış istemelidir; satış istenmezse haciz düşer. Borçlu, takip sırasında taksitle ödeme önerirse icra dairesinde taahhüt tutanağı düzenlenebilir.
Arabuluculuk aşaması nasıl işler?
Ticari davalarda konusu para olan alacak ve tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartıdır. Başvuru, borçlunun yerleşim yerindeki veya yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu tarafları toplantıya çağırır; anlaşma sağlanırsa arabuluculuk anlaşma belgesi, mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliği kazanır. Anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Arabuluculuk süresince zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur.
Uygulamada arabuluculuk masasında borçlunun taksit teklifi değerlendirilir. Taksitli anlaşmada her taksitin vadesi, gecikmede kalan borcun muaccel olacağı ve faiz oranı açıkça yazılmalıdır.
Masraf notu
İcra takibinde başvuru harcı, peşin harç ve tebligat giderleri alacaklı tarafından ödenir; takip sonunda borçludan tahsil edilir. Dava aşamasında nispi harç ve bilirkişi giderleri gündeme gelir. Harç oranları her yıl Harçlar Kanunu tarifelerinde güncellendiği için takip öncesinde güncel tarifeye bakılmalıdır.
Pratik ipuçları
- Cari hesap mutabakatını düzenli yapın; imzalı mutabakat, itirazın kaldırılması yolunu açabilir.
- Sözleşmelere tacirler arası yetki şartı (HMK m.17) ve faiz oranı yazın.
- Borçlunun malvarlığını takipten önce araştırın; haczedilecek mal yoksa ihtiyati haciz veya teminat seçeneklerini değerlendirin.
- Borçlunun konkordato veya iflas sürecine girip girmediğini takip edin; alacak kaydı için süreler kısadır.
- Kambiyo senedi alırken keşidecinin ve cirantaların imza yetkisini kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Ticari alacak için icra takibi başlatmadan önce arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Arabuluculuk, dava açılmadan önce aranan şarttır. İcra takibi doğrudan başlatılabilir; borçlu itiraz eder ve itirazın iptali davası açılacaksa arabuluculuğa başvurulur.
Faturaya dayalı alacak için hangi takip yolu seçilir?
Genel haciz yoluyla ilamsız takip seçilir. Fatura tek başına kambiyo senedi değildir.
Borçlu itiraz ettikten sonra ne kadar sürede dava açmalıyım?
İtirazın iptali davası için süre, itirazın tebliğinden itibaren bir yıldır. İtirazın kaldırılması için ise altı ay içinde icra mahkemesine başvurulmalıdır.
Ticari alacakta faiz hangi tarihten işler?
Vade günü belirlenmişse faiz vadenin ertesi gününden, belirlenmemişse ihtarnamenin tebliğiyle borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler. İhtarname gönderilmeden takip başlatılırsa faiz, kural olarak takip tarihinden itibaren istenebilir. Sözleşmede daha yüksek temerrüt faizi kararlaştırılmışsa o oran uygulanır.
Borçlu şirketin malı yoksa ne olur?
Haciz sonuçsuz kalırsa aciz vesikası alınabilir. Şirket ortaklarına veya yöneticilerine başvuru, ancak kanunda öngörülen sorumluluk halleri varsa mümkündür.
Alacak dosyanızın belgelerini incelemek ve hangi takip yolunun uygun olduğunu belirlemek için Ataşehir ticaret hukuku avukatı sayfamızdan bilgi alabilirsiniz. Küçükbakkalköy’deki büromuza (0532) 776 65 64 numarasından ulaşarak görüşme ayarlayabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.