Avukat, hukuk alanında bilirkişi olamaz. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’na göre hukuk öğrenimi görmüş kişiler, ancak hukuk dışında ayrı uzmanlığa sahip olduklarını belgelerlerse bilirkişilik siciline kaydedilebilir. Muhasebe, bankacılık, bilişim ya da inşaat gibi alanlarda diploma veya sertifikası ve o alanda en az beş yıllık fiili çalışması olan avukat, söz konusu alanda bilirkişi listesine başvurabilir. Başvuru bölge adliye mahkemeleri nezdindeki bilirkişilik bölge kurullarına yapılır; bilirkişilik temel eğitimini tamamlamak şarttır.
Bilirkişi kimdir, hangi konularda görüş verir?
Bilirkişi, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye ya da savcılığa rapor sunan kişidir. Hesap bilirkişisi işçilik alacağını hesaplar, inşaat mühendisi yapıdaki ayıbı inceler, adli bilişim uzmanı telefon kayıtlarını çözümler. Hâkim rapora bağlı değildir; raporu dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirir. Bilirkişiliğin temel kuralları 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve Bilirkişilik Yönetmeliği’nde yer alır; hukuk davalarında HMK, ceza yargılamasında CMK hükümleri de uygulanır.
Bilirkişi ile avukatın rolü birbirinden farklıdır. Avukat, müvekkilinin hakkını savunan taraf temsilcisidir; bilirkişi ise taraflardan bağımsız, teknik bilgisini mahkemenin hizmetine sunan yardımcıdır. Avukatın asıl görev alanını avukat ne iş yapar başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Avukatlar neden hukuk alanında bilirkişi olamaz?
Kanunun 3. maddesi açık: genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Bilirkişi, raporunda hukuki nitelendirme ve değerlendirme de yapamaz. Hukuku bilmek ve uygulamak hâkimin görevidir. “Hâkim hukuku re’sen uygular” ilkesi gereği mahkeme, hukuki sorunları çözmek için dışarıdan görüş almaz.
Söz konusu ilkenin doğal uzantısı, Kanun’un 10. maddesinin dördüncü fıkrasıdır. Hükme göre hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı uzmanlığa sahip olduklarını ve aranan şartları taşıdıklarını belgelemedikçe bilirkişilik siciline ve listesine kaydedilemez. Kısacası hukuk diploması tek başına yeterli değildir; avukatın ikinci alanını kanıtlaması gerekir.
Bilirkişi olmak için aranan genel şartlar
Bilirkişilik Kanunu’nun 10. maddesi, gerçek kişi bilirkişiler için özetle şu şartları arar:
- Kasten işlenen suçtan dolayı uzun süreli hapis cezası almamış olmak; dolandırıcılık, rüşvet, yalan tanıklık, gerçeğe aykırı bilirkişilik gibi kanunda sayılan suçlardan mahkûmiyeti bulunmamak,
- Terör örgütleriyle irtibatı veya iltisakı olmamak,
- Daha önce sicilden kendi isteği dışında silinmemiş olmak,
- Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış olmak,
- Başka bölge kurulunun listesine kayıtlı olmamak,
- Bilirkişilik temel eğitimini tamamlamak,
- Uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak (alan için daha uzun süre öngörülmüşse o süre kadar),
- Uzmanlık alanına ilişkin diploma, ruhsat, sertifika gibi mesleki yeterlilik belgelerine sahip olmak.
Beş yıllık süre, avukatlık kıdemiyle karıştırılmamalıdır. On yıldır avukatlık yapan kişi muhasebe alanında başvuruyorsa, o alandaki fiili çalışmasını da belgeyle göstermelidir. Bölge kurulları başvuranlar arasında deneyimi ve yeterliliği daha güçlü olanları tercih edebilir; şartları taşımak listeye girmeyi kendiliğinden sağlamaz.
Avukatlar hangi alanlarda bilirkişi olabilir?
Uygulamada avukatın bilirkişilik başvurusu, ikinci diploma veya meslek ruhsatı olan alanlarda anlam kazanır. Sık rastlanan örnekler şunlardır:
- Muhasebe ve finans: İktisat, işletme veya maliye diploması, SMMM ruhsatı ya da uzun süreli bankacılık deneyimi olan avukatlar.
- Bilişim: Bilgisayar mühendisliği eğitimi veya adli bilişim sertifikası ile fiili çalışma geçmişi bulunanlar.
- İnşaat ve taşınmaz değerleme: Mühendislik ya da mimarlık diploması veya lisanslı değerleme uzmanlığı olanlar.
- Sigortacılık: Sigorta sektöründe teknik görevlerde çalışmış, gerekli sertifikalara sahip kişiler.
- Tıp ve psikoloji: İkinci lisans eğitimi ve o meslekte çalışma deneyimi olanlar.
Hangi uzmanlık alanında hangi belgelerin istendiği, Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı’nın yayımladığı uzmanlık alanları listesinde ve her yıl yapılan başvuru duyurusunda belirtilir. Başvurmadan önce o yılın duyurusunu ve alan bazındaki şartları dikkatle okumak gerekir. Hukuk fakültesine giriş ve meslek şartlarını merak edenler avukat olma şartları yazımıza bakabilir.
Başvuru süreci adım adım
- Temel eğitimi tamamlayın. Bilirkişilik temel eğitimi, Daire Başkanlığı’nca yetkilendirilen eğitim kurumlarında verilir. Eğitimi tamamlayanlara belge düzenlenir.
- Duyuruyu takip edin. Bölge kurulları liste başvurularını genellikle yılda bir kez ilan eder. Tarihler Daire Başkanlığı’nın ve bölge kurulunun internet sayfasında yayımlanır.
- Başvuruyu yapın. Başvuru, ikamet edilen veya mesleki faaliyetin yürütüldüğü yerdeki bölge kuruluna, elektronik ortamda ve istenen belgelerle yapılır. İstanbul’da kurul, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi bünyesinde çalışır.
- Eksikleri tamamlayın. Eksik belge varsa kanun on beş günlük tamamlama süresi tanır.
- Değerlendirme ve kayıt. Kurul şartları ve yeterliliği inceler; uygun bulunanlar sicile ve listeye üç yıllığına kaydedilir. Süre dolmadan yenileme başvurusu yapılmazsa kayıt sona erer.
Hangi belgeler isteniyor?
Belge listesi alana ve yıla göre değişebilir. Genel olarak diploma ve varsa ikinci lisans veya yüksek lisans belgesi, uzmanlık alanını gösteren sertifika ya da ruhsat, fiili çalışma süresini kanıtlayan SGK hizmet dökümü ve işveren yazıları, bilirkişilik temel eğitim belgesi beklenir. Kayıtlı olunan meslek kuruluşundan disiplin durumunu gösteren yazı da istenir. Avukatlar baro levhasına kayıt belgesini ve disiplin cezası bulunmadığına dair yazıyı önceden hazırlamalıdır; adli sicil kaydı ise çoğunlukla sistem üzerinden sorgulanır.
Avukatlık ile bilirkişilik birlikte yürütülebilir mi?
Avukatlığın bilirkişilikle birlikte yürütülmesini yasaklayan genel hüküm yoktur; fakat sınırlar vardır. Hâkimin yasaklılığına ve reddine ilişkin hükümler bilirkişiler için de uygulanır (HMK m.272). Avukatın vekil olarak yer aldığı, müvekkilinin taraf olduğu ya da büro ortağının takip ettiği dosyada bilirkişilik yapması tarafsızlıkla bağdaşmaz; böyle durumda görevi kabul etmemelidir. Bilirkişi raporunu bağımsız, tarafsız ve objektif hazırlamak zorundadır. Gerçeğe aykırı rapor, TCK m.276’da düzenlenen gerçeğe aykırı bilirkişilik suçunu oluşturur.
Hukuk bilgisini yargılama dışında kullanmak isteyen avukatlar için başka yollar da vardır: arabuluculuk (6325 sayılı Kanun; en az beş yıllık meslek kıdemi, eğitim ve sınav şartıyla), tahkimde hakemlik ve taraf adına hukuki mütalaa hazırlama. Taraflardan birinin talebiyle hazırlanan mütalaa bilirkişi raporu değildir ve hâkimi bağlamaz. Mesleğin farklı kollarını avukatlar nerede çalışır yazımızda topladık.
Sık Sorulan Sorular
Avukat hukuki konuda bilirkişi raporu yazabilir mi?
Hayır. Hukuki nitelendirme mahkemenin görevidir. Avukat taraf adına hukuki mütalaa hazırlayabilir, ancak o belge bilirkişi raporu sayılmaz.
Bilirkişilik listesine kayıt ne kadar süre geçerlidir?
Kayıt üç yıl geçerlidir. Listede kalmak için süre bitmeden yenileme başvurusu yapılmalıdır.
Stajyer avukat veya yeni mezun bilirkişi olabilir mi?
Hukuk alanında olamaz. Başka alanda da en az beş yıllık fiili çalışma ve belge şartı arandığından, yeni mezunların başvurusu genellikle şartları karşılamaz.
Bilirkişi ücreti nasıl belirlenir?
Ücret, her yıl yayımlanan Bilirkişi Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak işin niteliğine ve harcanan emeğe göre mahkemece belirlenir.
Bilirkişi raporuyla ilgili sorununuz mu var?
Davanızda alınan bilirkişi raporuna itiraz etmek, rapordaki hesap hatasını göstermek ya da bilirkişinin reddini istemek gibi konularda dosyanızın değerlendirilmesi için büromuza ulaşabilirsiniz. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki ofisimizde görüşme planlamak için (0532) 776 65 64 numaralı telefonu arayabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.