Avukat tarafından temsil edilen kişiye müvekkil denir. Kanun dilinde aynı kişi “vekil eden” veya “vekâlet veren” olarak da anılır; avukat ise “vekil” sıfatını taşır. Ceza yargılamasında şüpheli veya sanığı savunan avukata “müdafi”, mağdur, şikâyetçi ya da katılanı temsil eden avukata ise “vekil” adı verilir. Müvekkil gerçek kişi olabileceği gibi şirket, dernek veya vakıf gibi tüzel kişi de olabilir.
Müvekkil kelimesi nereden gelir?
Müvekkil kelimesi Arapça kökenlidir ve “vekil tayin eden, işini başkasına havale eden” anlamına gelir. Aynı kökten gelen “vekil” ise işi üstlenen kişiyi, “vekâlet” de aralarındaki ilişkiyi ifade eder. Günlük dilde “avukatın müşterisi” denildiği de duyulur; ancak hukuki metinlerde ve meslek içinde doğru terim müvekkildir.
Temsil ilişkisi nasıl kurulur?
Müvekkil ile avukat arasındaki ilişki, Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen vekâlet sözleşmesidir (TBK m. 502 vd.). Avukatlık Kanunu, söz konusu ilişkiye mesleğe özgü kurallar ekler. Temsil yetkisinin mahkeme ve resmi kurumlar önünde kullanılabilmesi için müvekkil, notere giderek avukatı adına vekaletname düzenletir. Ücret ve kapsam gibi konular ise ücret sözleşmesiyle belirlenir.
Vekaletname verildikten sonra avukatın yaptığı usul işlemleri müvekkili bağlar. Dava dilekçesindeki talepler, kabul edilen deliller ve verilen beyanlar müvekkil adına yapılmış sayılır. Tebligat Kanunu m. 11 uyarınca vekil aracılığıyla takip edilen işlerde tebligat da vekile yapılır; müvekkile ayrı tebligat gönderilmez. Kararın tebliğ tarihinin avukata yapılan tebligatla başladığını bilmek, sürelerin hesabı bakımından önemlidir.
Müvekkilin hakları nelerdir?
- Bilgi alma ve hesap isteme hakkı: TBK m. 508 uyarınca vekil, vekâlet verenin istemi üzerine yürüttüğü işin hesabını vermek ve iş nedeniyle aldığı her şeyi teslim etmek zorundadır. Ayrıntılar için avukatın müvekkile bilgi verme yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.
- Sırrın korunması: Avukat, kendisine tevdi edilen veya görevi nedeniyle öğrendiği bilgileri açıklayamaz (Av. K. m. 36).
- Özenli temsil: Avukat işi özen, doğruluk ve onur içinde yürütmek zorundadır (Av. K. m. 34; TBK m. 506).
- Çıkar çatışmasından korunma: Aynı işte karşı tarafa daha önce hukuki yardım vermiş avukat, işi reddetmek zorundadır (Av. K. m. 38). Hangi durumlarda avukatın davaya bakamayacağını avukat kimlerin davasına bakamaz yazısında anlattık.
- Azil hakkı: Müvekkil, avukatını her zaman azledebilir (TBK m. 512). Haklı sebep olmadan azilde avukat, Avukatlık Kanunu m. 174 uyarınca ücretin tamamını talep edebilir.
Müvekkilin yükümlülükleri nelerdir?
Temsil ilişkisi tek yönlü değildir. Müvekkil, kararlaştırılan ücreti ödemek ve harç, bilirkişi ücreti, tebligat gideri gibi yargılama masraflarını karşılamakla yükümlüdür. Avukatın işi yürütürken yaptığı zorunlu giderler de vekâlet hükümleri uyarınca vekâlet veren tarafından ödenir.
Müvekkilin en önemli yükümlülüklerinden biri, olayı eksiksiz ve doğru anlatmaktır. Aleyhe görünen bilgiyi avukatından saklayan müvekkil, en kritik anda karşı tarafın sunduğu belgeyle karşılaşabilir. Adres ve telefon değişikliklerini bildirmek, avukatın istediği belgeleri zamanında getirmek ve mahkemenin kişisel katılım istediği duruşmalarda hazır bulunmak da müvekkilin sorumluluğundadır.
Müvekkil duruşmaya katılmak zorunda mı?
Avukatla temsil edilen kişinin her duruşmaya gelmesi kural olarak gerekmez; avukat duruşmalara müvekkil adına katılır. Bazı durumlar istisnadır. Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafları bizzat dinlemek zorundadır (TMK m. 166/3). Mahkeme, tarafın kişisel bilgisine başvurulması gereken konularda isticvap kararı verebilir. Ceza yargılamasında sanığın sorgusu kural olarak kendisinin hazır bulunmasıyla yapılır. Söz konusu hâllerde avukatın varlığı, müvekkilin bizzat katılımının yerini tutmaz.
Müvekkil kararları kim verir?
Avukat, hukuki stratejiyi kurar ve usul işlemlerini yürütür. Ancak davanın sonucunu doğrudan etkileyen kararlar müvekkile aittir. Sulh olmak, davadan feragat etmek veya karşı tarafın talebini kabul etmek gibi işlemler için vekaletnamede açık yetki bulunması gerekir (HMK m. 74). Vekaletnamede yetki olsa bile, avukatın söz konusu işlemleri müvekkilin bilgisi ve onayı olmadan yapması özen borcuyla bağdaşmaz.
Uygulamada sağlıklı ilişki, önemli adımların önceden konuşulup yazılı olarak teyit edilmesine dayanır. E-posta veya mesajla verilen talimatlar, ileride çıkabilecek “bana sormadan sulh oldu” türünden tartışmaların önüne geçer.
Avukatı olan kişiyle karşı taraf doğrudan görüşebilir mi?
Temsil edilen kişinin korunması, karşı tarafın avukatını da kurallara bağlar. Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları uyarınca avukat, avukatı olduğunu bildiği karşı tarafla o avukatın haberi olmadan doğrudan görüşme yapmamalı, uzlaşma teklifini karşı tarafın avukatına iletmelidir. Kural, müvekkilin hukuki bilgisi olmadan baskıyla veya yanıltıcı açıklamalarla anlaşmaya yönlendirilmesini önler. Karşı tarafın kendisi veya avukatı sizi arayıp anlaşma teklif ederse, görüşmeyi kendi avukatınıza yönlendirmeniz ve imza istenen belgeyi önce ona göstermeniz yerinde olur. Konuyu avukatın karşı tarafla görüşmesi yazımızda ayrıntılı inceledik.
Temsil ilişkisi nasıl sona erer?
İlişki; işin tamamlanması, müvekkilin avukatı azletmesi, avukatın görevden çekilmesi ya da taraflardan birinin ölümü veya ehliyetini kaybetmesiyle sona erer (TBK m. 512–513). Avukat çekildiğinde dosyanın aksamaması için kanunda öngörülen süre boyunca işi takip etmeye devam eder. Müvekkil azil kararını noter kanalıyla bildirmeli ve dosya belgelerini teslim almalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Avukat tarafından temsil edilen kişiye ne denir?
Müvekkil denir. Kanunlarda “vekil eden” veya “vekâlet veren” ifadeleri de kullanılır.
Ceza davasında avukatın temsil ettiği kişinin adı değişir mi?
Avukatla ilişkisi bakımından kişi yine müvekkildir. Ancak yargılamadaki sıfatı şüpheli, sanık, mağdur veya katılan olabilir; sanığın avukatına müdafi denir.
Şirketler müvekkil olabilir mi?
Evet. Anonim ve limited şirketler, dernekler ve vakıflar da avukatın müvekkili olabilir. Vekaletnameyi şirketi temsile yetkili kişiler imzalar.
Müvekkil avukatından dosyasının bir örneğini isteyebilir mi?
Evet. Müvekkil, dosyasındaki belgeleri ve yapılan işlemleri öğrenme hakkına sahiptir; UYAP Vatandaş Portal üzerinden de dosyasını görüntüleyebilir.
Avukatınızla ilişkinizde haklarınız veya yükümlülükleriniz konusunda soru işaretleri varsa avukat danışma hattımız üzerinden veya (0532) 776 65 64 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuzda durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.