Boşanma davası açmak isteyen ancak avukat ücretini ve dava giderlerini karşılayacak geliri olmayan kişi, barodan avukat talep edebilir. Ataşehir’de oturanlar şu başvuruyu İstanbul Barosu’nun Anadolu Adliyesi’nde (Kartal) çalışan adli yardım bürosuna yapar; büro, ödeme gücü olmadığını belgeleyen kişiye avukat görevlendirir ve avukatın ücretini başvurucu ödemez. Harç ile dava masraflarından kurtulmak içinse aile mahkemesinden ayrı olarak adli yardım istenir. İki başvuru birbirini tamamlar, fakat aynı şey değildir.
Barodan avukat talebi ile mahkemeden adli yardım arasındaki fark
Uygulamada “adli yardım” sözü iki farklı kurumu anlatmak için kullanılır. Birincisi Avukatlık Kanunu’nun adli yardım hükümleridir (m.176 vd.). Buna göre barolar, avukatlık ücretini ödeyemeyecek durumdaki kişilere hukuki yardım sağlamak üzere adli yardım bürosu kurar ve gönüllü avukatları dosyalara atar. Avukatın emeği karşılığı, Adalet Bakanlığı’nın baroya aktardığı ödenekten karşılanır.
İkincisi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334 ile 340. maddeleri arasında düzenlenen adli yardımdır. Bunu baro değil, davaya bakacak mahkeme verir. Kapsamında yargılama harçları, tebligat ve bilirkişi giderleri gibi masraflar ile teminat gösterme yükümlülüğü yer alır. HMK, gerekli görülmesi halinde avukat görevlendirilmesini de adli yardımın kapsamında sayar; mahkeme böyle bir karar verdiğinde atama yine baro aracılığıyla yapılır.
Boşanma davası açacak kişinin çoğu zaman ikisine de ihtiyacı olur. Avukat atanır ama harç ve masraf avansı için adli yardım alınmazsa dava dilekçesi tevzi bürosunda takılır. Tersi durumda, masraflardan muaf olup avukatsız kalan kişi delil ve usul konularında hak kaybına uğrayabilir.
Kimler barodan avukat isteyebilir?
Ölçüt, kişinin avukatlık ücretini ve dava giderlerini kendisinin ve ailesinin geçimini sıkıntıya sokmadan ödeyememesidir. Kanun belirli tutarda gelir sınırı koymaz; adli yardım bürosu başvurucunun gelirini, malvarlığını, bakmakla yükümlü olduğu kişileri ve borçlarını birlikte değerlendirir. Düzenli işi olmayan, asgari ücret düzeyinde gelirle çocuklarına bakan ya da eşinin ekonomik kontrolü altında yaşayan kişiler genellikle şu kapsama girer.
İkinci şart, talebin açıkça dayanaksız olmamasıdır. HMK m.334, adli yardım için iddia veya savunmada haklı görünmeyi arar. Boşanma davalarında şiddetli geçimsizlik iddiası çoğu dosyada ilk bakışta dayanaktan yoksun sayılmadığından, uygulamada asıl inceleme ekonomik durum üzerinde yoğunlaşır. Yabancı uyruklu kişiler de karşılıklılık esasına göre adli yardımdan yararlanabilir.
Barolar başvurucunun beyanını tek başına yeterli saymaz. Tapu, araç ve SGK kayıtları sorgulanabilir; gerçeğe aykırı beyanla avukat atandığı anlaşılırsa görevlendirme geri alınır ve doğan giderler kişiden istenebilir.
Başvuru adım adım nasıl yapılır?
- Belgeleri hazırlayın. Gelir durumunu gösteren evrak olmadan başvuru kabul edilmez; aşağıdaki listeyi önceden tamamlamak zaman kazandırır.
- Adli yardım bürosuna gidin. Ataşehir’de ikamet edenler için İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki baro adli yardım bürosu doğru adrestir. Büroda başvuru formu doldurulur ve olay kısaca anlatılır.
- Ön görüşme yapılır. Görevli avukat ya da büro personeli talebin konusunu, çocukların durumunu ve acil tedbir ihtiyacını (nafaka, uzaklaştırma, velayet) not eder.
- Karar ve atama. Başvuru uygun bulunursa dosyaya gönüllü avukat atanır ve başvurucuya avukatın iletişim bilgileri verilir. Süre, büronun iş yüküne göre değişir; acil koruma ihtiyacı olan kişiler durumu başvuru sırasında açıkça belirtmelidir.
- Avukatla ilk görüşme. Atanan avukat dava dilekçesini hazırlar, gerekiyorsa dilekçeyle birlikte mahkemeden HMK kapsamında harç ve masraf muafiyeti ister.
Başvuruda istenen belgeler
- Nüfus cüzdanı fotokopisi ve yerleşim yeri belgesi
- Muhtarlıktan alınan, ilçe kaymakamlığı veya ilgili kurumca onaylı gelir durumu belgesi (uygulamada “fakirlik belgesi” olarak bilinir)
- Tapu müdürlüğünden üzerine kayıtlı taşınmaz bulunmadığını gösteren yazı
- SGK hizmet dökümü, varsa son maaş bordrosu veya emekli maaş belgesi
- Kira sözleşmesi, borç belgeleri, çocukların okul kayıtları gibi geçim yükünü gösteren evrak
- Evlilik ve boşanma sebebine dair elinizdeki deliller (mesajlar, darp raporu, koruma kararı)
Hangi belgenin şart olduğu barodan baroya küçük farklılıklar gösterebilir. Başvurudan önce büroyu telefonla arayıp güncel listeyi sormak, adliyeye iki kez gitmeyi önler.
Mahkemeden harç ve masraf muafiyeti nasıl istenir?
HMK m.336’ya göre adli yardım, dava açılmadan önce ya da davayla birlikte, davaya bakacak mahkemeden istenir. Boşanmada görevli mahkeme aile mahkemesidir; Ataşehir için İstanbul Anadolu Aile Mahkemeleri. Talep dilekçesine gelir durumunu gösteren belgeler ile iddiayı destekleyen delillerin eklenmesi gerekir.
Mahkeme talebi duruşma yapmadan, dosya üzerinden karara bağlayabilir (HMK m.337). Talep reddedilirse, ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Adli yardım kararı geriye etkili değildir; karardan önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz. Dolayısıyla talebi en baştan, dava dilekçesiyle birlikte sunmak gerekir.
Adli yardım kalıcı bağışlama değil, geçici muafiyettir. Davanın sonunda mahkeme yargılama giderlerinin kime yükletileceğine karar verir; giderler karşı tarafa yükletilirse devlet o tutarı ondan tahsil eder. Yardım alan kişinin malvarlığında sonradan ciddi iyileşme olursa mahkeme yardımı kaldırabilir.
Anlaşmalı ve çekişmeli boşanmada barodan avukat
Anlaşmalı boşanmada tek duruşmada sonuç alınabildiği için iş yükü daha azdır; atanan avukatın asıl görevi protokolü nafaka, velayet ve mal paylaşımı yönünden eksiksiz hazırlamaktır. Protokol imzalandıktan sonra itiraz etmek çok zorlaştığından, karşı tarafın avukatının hazırladığı metni kendi avukatınıza okutmadan imzalamayın.
Çekişmeli davada durum farklıdır. Tanık dinletme, sosyal inceleme raporu, ara kararlara karşı beyan ve gerekirse istinaf aşaması gibi uzun soluklu işler söz konusudur. Sürecin ortalama uzunluğunu çekişmeli boşanma davasının ne kadar sürdüğünü anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Baro görevlendirmesi kural olarak davanın tamamı için yapılır, ancak kanun yolu aşaması için büronun ek onayı gerekip gerekmediğini atama sırasında sormak yararlıdır.
Görevlendirilen avukatla çalışırken dikkat edilecekler
Baro tarafından atanan avukat, ücretli avukatla aynı mesleki yükümlülükler altındadır: sır saklamak, dosyayı özenle yürütmek ve müvekkili bilgilendirmek zorundadır. Size ücret talebi yöneltemez. Avukatın sizden “masraf” adı altında para talep etmesi halinde, istenen kalemin mahkeme gideri mi yoksa ücret mi olduğunu sorun ve gerekiyorsa adli yardım bürosuna danışın.
İletişim kopukluğu en sık şikâyet konusudur. Gönüllü avukatların çoğu aynı anda pek çok dosya yürütür. İlk görüşmede duruşma tarihlerini nasıl öğreneceğinizi, e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı’nı kullanarak dosyayı izleyebileceğinizi ve hangi belgeleri ne zaman getirmeniz gerektiğini netleştirin. Avukatla ciddi güven sorunu yaşanırsa baroya başvurarak değişiklik talep edilebilir.
Barodan avukat beklerken dava açma işini erteleyemeyecek durumda olan kişiler, kendi adlarına da dava açabilir; boşanma davasında avukatla temsil zorunlu değildir. Dilekçenin nasıl yazılacağını avukat olmadan boşanma davası açma rehberimizde anlattık. Avukat atandığında dosya kaldığı yerden onun tarafından takip edilir.
Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?
Baro başvuruyu gelir şartı sağlanmadığı ya da belgeler eksik olduğu için reddedebilir. Eksik belge kaynaklı retlerde belgeleri tamamlayıp yeniden başvurmak mümkündür. Gelir yüksek görüldüyse, gelir dışında kalan yükleri (kira, çocuk masrafları, borç ödemeleri) belgeleyerek tekrar değerlendirme istenebilir.
Mahkemenin adli yardım talebini reddetmesi ise ayrı konudur ve yukarıda belirtilen iki haftalık itiraz süresine tabidir. İtiraz da reddedilirse harç ve masraf avansı yatırılmadan dava ilerlemez. Ekonomik durumda sonradan ciddi bozulma olursa talep yenilenebilir. Baronun genel olarak kimlere avukat görevlendirdiğini baro kimlere avukat verir başlıklı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Sık Sorulan Sorular
Barodan avukat almak için fakirlik belgesi şart mı?
Uygulamada gelir durumunu gösteren resmi belge istenir. Muhtarlık belgesi en yaygın olanıdır, ancak SGK kaydı, tapu yazısı ve bordro gibi evrak da değerlendirmeye alınır. Tek başına muhtarlık belgesi yeterli görülmeyebilir.
Barodan atanan avukat nafaka ve velayet taleplerini de takip eder mi?
Evet. Boşanma davasında nafaka, velayet, maddi ve manevi tazminat talepleri aynı dava içinde ileri sürülür; atanan avukat bunları dava dilekçesine eklemekle yükümlüdür. Mal rejiminin tasfiyesi ise ayrı dava konusu olduğundan ayrı görevlendirme gerekebilir.
Eşim davayı açtı, savunma için barodan avukat isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz. Adli yardım davacıya olduğu kadar davalıya da açıktır. Cevap dilekçesi süresi tebliğden itibaren işlemeye başladığı için, dava dilekçesini aldığınız gün adli yardım bürosuna gitmeniz süre kaçırma riskini azaltır.
Davayı kaybedersem masrafları ödemek zorunda kalır mıyım?
Mahkeme, yargılama giderlerini davada haksız çıkan tarafa yükletir. Adli yardım geçici muafiyet olduğundan, giderler size yükletilirse ödeme yükümlülüğü doğabilir. Kısmen haklı çıkılan davalarda giderler oranlanarak paylaştırılır.
Ekonomik durumunuz sınırda ise hangi yolun size uygun olduğunu dosyanızın ayrıntılarına bakmadan söylemek zordur. Ataşehir boşanma avukatı sayfamızda boşanma süreçlerine dair genel çalışma alanımızı bulabilir, somut değerlendirme için Küçükbakkalköy’deki büromuza (0532) 776 65 64 numarasından ulaşabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.