Baro iki durumda avukat görevlendirir: avukatlık ücreti ve yargılama giderlerini ödeyecek mali gücü olmayan kişilere adli yardım kapsamında ve ceza muhakemesinde kanunun zorunlu gördüğü hallerde şüpheli, sanık veya mağdura. Hukuk davaları ve icra işleri için baronun adli yardım bürosuna gelir durumunu gösteren belgelerle başvurulur. Ceza soruşturmasında ise çocuklara, kendini savunamayacak durumdaki kişilere ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda şüpheli veya sanığa istem aranmadan müdafi atanır.
Adli yardım: mali gücü yetersiz olanlara avukat
Avukatlık Kanunu’nun 176. ve devamı maddeleri, avukatlık ücreti ile yargılama giderlerini karşılama gücünden yoksun olanlara baroların avukatlık yardımı sağlamasını düzenler. Her baronun bünyesinde adli yardım bürosu bulunur. Büro, başvuranın gelir ve mal varlığını inceler, talebi kabul ederse dosyayı gönüllü avukatlardan birine verir. Avukatın ücreti kişiden değil, devlet bütçesinden ayrılan kaynaktan baro aracılığıyla ödenir.
Adli yardım; boşanma, nafaka, velayet, iş alacağı, kira, miras gibi hukuk davalarında, icra takiplerinde ve idari davalarda istenebilir. Kişinin davacı veya davalı olması fark etmez. Aile hukukuna ilişkin talepler uygulamada en kalabalık gruptur; boşanma dosyalarına özgü ayrıntıları boşanma davasında barodan avukat talebi yazımızda bulabilirsiniz.
Kimler adli yardımdan yararlanabilir?
Kanun belli gelir sınırı koymaz; baroların adli yardım yönetmelikleri ve uygulamaları esas alınır. Genellikle şu kişilerin başvurusu kabul edilir:
- Düzenli geliri olmayan veya asgari ücret düzeyinde gelirle geçinen kişiler,
- Sosyal yardım alan, yeşil kartlı ya da işsizlik ödeneğiyle yaşayan başvurucular,
- Kayda değer taşınmazı, aracı veya birikimi bulunmayanlar,
- Şiddet mağduru olup ekonomik bağımsızlığı bulunmayan kadınlar ve çocuklar.
Başvurucunun eşinin veya birlikte yaşadığı ailesinin geliri de değerlendirmeye girebilir. Davanın tamamen dayanaktan yoksun görünmesi hâlinde baro talebi reddedebilir; adli yardım, açıkça haksız bir dava için kullanılmaz.
Başvuru için gerekli belgeler
- Nüfus cüzdanı fotokopisi ve yerleşim yeri belgesi,
- Muhtarlıktan veya ilgili kurumdan alınan gelir durumu belgesi,
- SGK hizmet dökümü veya çalışmadığını gösteren kayıt,
- Tapu ve araç kaydı sorgusu (e-Devlet çıktısı),
- Kirada oturuluyorsa kira sözleşmesi; sosyal yardım alınıyorsa ilgili yazı,
- Uyuşmazlıkla ilgili belgeler: tebligat, ödeme emri, dava dilekçesi, karar örneği.
Ataşehir’de oturan biri, İstanbul Barosu Adli Yardım Bürosu’na ya da baronun adliyelerdeki adli yardım birimlerine başvurabilir. Ataşehir’deki dava ve takipler İstanbul Anadolu Adliyesi’nde (Kartal) görüldüğünden, başvurucunun belgelerini eksiksiz hazırlaması süreci kısaltır.
Başvuru reddedilirse ne yapılır?
Adli yardım bürosu talebi gelir durumu veya davanın niteliği nedeniyle reddedebilir. Ret kararına karşı baro yönetim kuruluna itiraz edilebilir; itirazda yeni belge sunmak, örneğin işten çıkarıldığınızı veya borç yükünüzü gösteren kayıtları eklemek sonucu değiştirebilir. Değerlendirme sürerken dava açma veya itiraz süresi doluyorsa, kişinin süreyi kaçırmamak için dilekçesini kendisi vermesi gerekebilir. Kesin süreyi koruyan kısa bir dilekçe, sonradan atanan avukatın işini kolaylaştırır.
Adli yardım hangi aşamaları kapsar?
Görevlendirme kural olarak dosyanın ilk derece aşamasını kapsar. Karar çıktıktan sonra istinaf veya temyiz aşamasında da avukatlık yardımı sürebilir, fakat bazı barolar her aşama için ayrı değerlendirme yapar. İcra takiplerinde de durum benzerdir: alacaklı olarak ilam alan kişi, kararın icrası için yeniden başvuruda bulunabilir. Görevlendirilen avukata dosyanın hangi aşamaya kadar takip edileceğini ilk görüşmede sormak, sonraki belirsizliği önler.
Mahkemeden adli yardım talebi (HMK m.334 vd.)
Baro adli yardımı avukat sağlar; mahkemeden istenen adli yardım ise harç, bilirkişi, tanık ve tebligat giderlerinden geçici muafiyet sağlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. ve devamı maddelerine göre kendisini ve ailesini sıkıntıya düşürmeden yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan kişi, iddiasında haklı göründüğü takdirde adli yardımdan yararlanır. Talep, dava açılırken veya dava sırasında, gelir durumunu gösteren belgelerle mahkemeye yapılır.
İki yol birbirini tamamlar. Baro avukat görevlendirir, avukat da dava dilekçesinde mahkemeden gider muafiyeti ister. Adli yardım kararı yargılama giderlerini kesin olarak ortadan kaldırmaz; dava kaybedilirse giderler sonradan tahsil edilebilir.
Ceza davalarında zorunlu müdafi (CMK m.150)
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 150. maddesine göre şüpheli veya sanık müdafi seçemeyeceğini beyan ederse istemi üzerine baro tarafından müdafi görevlendirilir. Bazı durumlarda istem de aranmaz:
- Şüpheli veya sanık çocuksa (18 yaşını doldurmamışsa),
- Kendini savunamayacak derecede malulse, sağır veya dilsizse,
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçtan soruşturma veya kovuşturma yürütülüyorsa.
Uygulamada gözaltına alınan kişiye karakolda “avukat ister misiniz” diye sorulur; kişi isterse emniyet baroya bildirir ve nöbetçi CMK avukatı ifadeye katılır. Kişi kendi avukatını da çağırabilir. İfade öncesinde nelere dikkat etmek gerektiğini ifadeye çağrılınca ne yapılmalı yazımızda anlattık.
Mağdur ve müştekiye barodan avukat (CMK m.234)
Suçtan zarar gören de belli hallerde barodan avukat isteyebilir. Mağdur çocuksa, sağır veya dilsizse ya da kendini ifade edemeyecek derecede malulse ve vekili yoksa istem aranmadan avukat görevlendirilir. Cinsel saldırı suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda mağdurun istemi üzerine avukat atanır. Kadına yönelik şiddet dosyalarında barolar, kadın hakları merkezleri aracılığıyla başvurulara öncelik tanır.
Mağdur için atanan avukat, şikâyetin savcılığa iletilmesinden kovuşturma aşamasında davaya katılma talebine kadar süreci izler. Delillerin toplanmasını ister, tanıkların dinlenmesini talep eder ve hükme karşı kanun yollarına başvurur. Mağdurun maddi ve manevi tazminat talepleri ise kural olarak ayrı hukuk davası konusudur; o dava için adli yardım talebi ayrı olarak değerlendirilir.
Barodan atanan avukat ile özel avukat arasındaki fark
Barodan görevlendirilen avukat da baroya kayıtlı, ruhsatlı bir avukattır ve aynı meslek kurallarına bağlıdır. Fark, avukatı seçme imkânında ve ücretin kaynağındadır. Adli yardımda kişi avukatını seçemez; baro sıradaki gönüllü avukatı görevlendirir. Ücret baro üzerinden ödendiği için müvekkil avukata para ödemez; avukatın ek ücret talep etmesi meslek kurallarına aykırıdır.
Gelir durumu adli yardıma uygun değilse kişi avukatını kendisi seçer ve ücret sözleşmesi yapar. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ve ücret kalemleri hakkında özel avukat tutma ücretleri yazısına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Barodan avukat almak için fakirlik belgesi şart mı?
Belge adı baroya göre değişir. Genellikle muhtarlıktan alınan gelir durumu belgesi, SGK kaydı ve mal varlığı sorgusu istenir.
Baro adli yardım başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
Süre baronun iş yüküne göre değişir. Dava açma veya itiraz süresi işliyorsa başvuruda bunu belirtmek gerekir; kesin süreler adli yardım başvurusu nedeniyle durmaz.
Barodan atanan avukatı değiştirebilir miyim?
Haklı sebep varsa baroya dilekçeyle başvurup değişiklik isteyebilirsiniz. Baro talebi inceleyerek karar verir.
Ceza davasında atanan avukata ücret öder miyim?
Görevlendirilen müdafi veya vekilin ücreti baro aracılığıyla devlet tarafından ödenir; avukata doğrudan ücret ödemezsiniz.
Geliri olan kişi barodan avukat alabilir mi?
Hukuk davaları için kural olarak alamaz; adli yardım, ücret ödeme gücü bulunmayanlara yöneliktir. Ceza muhakemesinde ise durum farklıdır: şüpheli veya sanık müdafi seçemeyeceğini söylediğinde gelir durumuna bakılmaksızın baro müdafi görevlendirir. Zorunlu müdafilik hallerinde de kişinin mali durumu sorgulanmaz.
Başvuru öncesinde bilgi almak isterseniz
Adli yardıma uygun olup olmadığınızı veya dosyanızda hangi sürelerin işlediğini öğrenmek için avukat danışma hattı sayfamıza göz atabilirsiniz. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuz (0532) 776 65 64 numarasından ulaşılabilir durumdadır.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
İlgili yazı: Adana Barosu Avukat Arama: Kayıtlı Avukat Nasıl Sorgulanır?