Türkiye’de yabancı çalıştırmak için çalışma izni başvurusunu kural olarak işveren yapar ve başvuru Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na elektronik ortamda iletilir. Yabancı Türkiye’de en az 6 ay geçerli ikamet izniyle bulunuyorsa başvuru yurt içinden, değilse yabancının bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğu üzerinden yapılır. Eksiksiz dosyalar Kanun gereği 30 gün içinde sonuçlandırılır; ilk izin en fazla 1 yıl için verilir.
Çalışma izninin yasal dayanağı
Konu, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve onun uygulama yönetmeliğiyle düzenlenir. Kanun yürürlüğe girmeden önce uygulanan 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun yürürlükten kalkmıştır; eski kaynaklarda o kanuna yapılan atıflar artık geçerli değildir. İkamet izinleri ise 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na tabidir. İki sistem birbirine bağlıdır: geçerli çalışma izni, Kanun gereği ikamet izni yerine de geçer.
Başvuruları Bakanlık bünyesindeki Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü değerlendirir. Değerlendirmede İçişleri Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kurumların görüşü alınabilir.
Başvuru türleri
Yurt dışından başvuru
Türkiye’de ikamet izni bulunmayan yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi için başvurur ve başvuru referans numarası alır. İşveren, o referans numarasıyla Bakanlığın e-İzin sistemi üzerinden belgeleri yükler. Uygulamada işverenin, yabancının temsilcilik başvurusunu izleyen 10 gün içinde sistemde başvuruyu tamamlaması beklenir. İzin onaylanınca yabancı çalışma vizesiyle Türkiye’ye girer.
Yurt içinden başvuru
Türkiye’de en az 6 ay süreli geçerli ikamet izni olan yabancılar için işveren doğrudan e-Devlet üzerinden başvuru yapar. Öğrenci ikamet izinleri 6 aylık şart için dikkate alınmaz; öğrenciler için ayrı kurallar vardır. Geçici koruma ve uluslararası koruma kapsamındaki kişilerin başvuruları da kendi özel düzenlemelerine göre yürür.
Süre uzatımı
Uzatma başvurusu, izin süresinin bitmesinden önceki 60 gün içinde ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru uzatma değil, yeni başvuru sayılır ve yabancının yasal kalış durumu risk altına girer. Aynı işveren için ilk uzatmada en fazla 2 yıl, sonraki uzatmalarda en fazla 3 yıl izin verilebilir.
Çalışma izni türleri
| Tür | Kısa açıklama |
|---|---|
| Süreli çalışma izni | Belirli işveren ve işyeri için verilir; ilk başvuruda en fazla 1 yıl. |
| Süresiz çalışma izni | Uzun dönem ikamet izni veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancılara verilebilir. |
| Bağımsız çalışma izni | Kendi adına çalışacak meslek mensupları ve şirket ortakları için; eğitim, mesleki deneyim ve istihdam katkısı değerlendirilir. |
| Turkuaz Kart | Nitelikli işgücü, yatırımcı ve bilim insanları için; ilk 3 yıl geçiş süresi olarak uygulanır, sonrasında süresiz hâle gelebilir. |
İşverenden aranan şartlar
Bakanlık, başvuruyu yalnız yabancının niteliklerine göre değil, işverenin durumuna göre de değerlendirir. Yönetmelikte yer alan ölçütler sektöre göre farklılık gösterse de genel çerçeve şöyledir:
- İşyerinde, çalışma izni istenen her yabancı için belirli sayıda Türk vatandaşı çalıştırılması (uygulamada 5 Türk çalışan kuralı olarak bilinir),
- Şirketin ödenmiş sermayesinin veya brüt satış/ihracat tutarının belirlenen eşiği karşılaması,
- Yabancıya ödenecek ücretin, pozisyona göre asgari ücretin belirli katlarından az olmaması,
- SGK ve vergi borcunun bulunmaması ya da yapılandırılmış olması.
Ev hizmetlerinde çalışacak yabancılar (yaşlı veya çocuk bakıcısı), turizm, eğitim, sağlık ve mühendislik gibi meslekler için farklı kurallar ve muafiyetler vardır. Sağlık ve hukuk gibi bazı mesleklerde yabancıların çalışması özel kanunlarla sınırlandırılmıştır. Örneğin avukatlık mesleği Türk vatandaşlarına özgüdür.
İşveren açısından başvuru adımları
- Yetkilendirme: Şirket, e-Devlet üzerinden Uluslararası İşgücü Bilgi Sistemi’ne kurum yetkilisi veya yetkilendirilmiş aracı (mali müşavir, avukat) tanımlar.
- Ön değerlendirme: Türk çalışan sayısı, sermaye, ücret ve pozisyon uyumu kontrol edilir. Şartlar karşılanmıyorsa başvuru yapmadan önce eksik giderilir.
- Başvurunun girilmesi: Yabancının ve işyerinin bilgileri sisteme işlenir, belgeler taranarak yüklenir.
- Belge gönderimi ve takip: Sistemdeki çıktılar imzalanarak süresinde gönderilir; Bakanlıktan gelen ek belge talepleri izlenir.
- Onay sonrası: İzin harcı ve kart bedeli ödenir, yabancının SGK işe giriş bildirimi izin başlangıç tarihinden itibaren yapılır.
Onaydan sonra işe giriş bildirimini geciktirmek, sonraki uzatma başvurusunda sorun çıkarır. Bakanlık uzatma aşamasında yabancının bildirilen ücretle fiilen sigortalı çalıştırılıp çalıştırılmadığına bakar.
Yabancının aile üyeleri
Çalışma izni sahibi yabancının eşi ve reşit olmayan çocukları için 6458 sayılı Kanun kapsamında aile ikamet izni istenebilir. Aile ikamet izni, eşe kendiliğinden çalışma hakkı vermez; eşin çalışabilmesi için onun adına da çalışma izni başvurusu gerekir.
Gerekli belgeler
- Yabancının pasaport sureti ve vesikalık fotoğrafı,
- Diploma veya mezuniyet belgesi (gereken mesleklerde denklik belgesi),
- İmzalı iş sözleşmesi veya iş teklifi,
- Şirketin son yıl bilançosu veya kâr-zarar tablosu, ticaret sicil gazetesi, faaliyet belgesi,
- Yurt içi başvuruda geçerli ikamet izni,
- Mesleğe göre ilgili meslek kuruluşundan alınacak izin veya ön izin.
Belgeler yabancı dilde ise noter onaylı Türkçe tercüme istenir. Yurt dışında düzenlenen diplomalar için apostil veya konsolosluk onayı gerekebilir.
Başvuru reddedilirse ne yapılır?
Bakanlık, eksik belgeyi tamamlatmak için başvuru sahibine süre verebilir; süresinde tamamlanmayan dosya reddedilir. Ret kararı gerekçeli olarak bildirilir. Karara karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın da reddi hâlinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; dava açma süresi, İYUK m.7 gereği tebliğden itibaren 60 gündür. Bakanlık işlemi merkezi bir işlem olduğu için yetkili mahkeme konusunda dikkatli olunmalıdır. İdari dava sürelerinin nasıl hesaplandığını idari işlemin iptali davası süresi yazımızda anlattık.
Ret gerekçesi çoğu zaman düzeltilebilir bir eksikliğe dayanır: şirketin Türk çalışan sayısının yetersiz olması, ücretin düşük gösterilmesi, diplomanın pozisyonla uyuşmaması. Böyle durumlarda dava yerine eksikliği gidererek yeniden başvurmak daha hızlı sonuç verebilir. Ret, kamu düzeni veya güvenlik gerekçesine dayanıyorsa dava yolu daha anlamlıdır.
Kaçak çalıştırmanın sonuçları
İzinsiz yabancı çalıştıran işverene ve izinsiz çalışan yabancıya 6735 sayılı Kanun uyarınca idari para cezası uygulanır; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme ve Türkiye’ye giriş yasağı kararı da verilebilir. İşveren, yabancının ülkesine dönüş masraflarından sorumlu tutulabilir. Yabancı işçinin ücret, fazla mesai ve kıdem hakları ise izin olup olmamasından bağımsız olarak iş hukuku kurallarına tabidir.
Sık Sorulan Sorular
Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
Kanun’a göre eksiksiz başvurular 30 gün içinde sonuçlandırılır. Kurum görüşü veya belge tamamlama gerekirse süre uzar.
Turist vizesiyle gelen yabancı Türkiye’den başvurabilir mi?
Kural olarak hayır. Yurt içi başvuru için en az 6 ay süreli geçerli ikamet izni gerekir; turist vizesiyle bulunan kişi konsolosluk yolunu kullanmalıdır.
İşyeri değişirse izin geçerli kalır mı?
Süreli çalışma izni belirli işverene bağlıdır. Yeni işveren için yeniden başvuru yapılması gerekir.
Çalışma izni için hangi masraflar ödenir?
Onay aşamasında 492 sayılı Harçlar Kanunu’na göre izin süresine bağlı değerli kâğıt bedeli ve kart bedeli ödenir. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için ödeme öncesinde Bakanlığın duyurusu kontrol edilmelidir. Aracı kullanılıyorsa onun hizmet bedeli, taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir.
Süresiz çalışma izni vatandaşlık sağlar mı?
Hayır. Vatandaşlık ayrı bir başvuru ve değerlendirme sürecidir; ret hâlinde izlenecek yollar için vatandaşlık başvurusu reddi yazımıza bakabilirsiniz.
Yabancı personel istihdamı, izin reddi veya uzatma süreleriyle ilgili sorularınız için Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuza ulaşabilirsiniz. Telefon: (0532) 776 65 64. Yabancılar hukukuna ilişkin diğer konular uluslararası hukuk sayfamızda yer alıyor.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.