İştirak nafakası, kanunda sabit oran ya da formülle hesaplanmaz; hâkim, Türk Medeni Kanunu m.182 ve m.330 uyarınca çocuğun ihtiyaçlarını, anne ile babanın hayat koşullarını ve ödeme güçlerini birlikte değerlendirerek miktarı belirler. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn, gelirine oranla çocuğun giderlerine para ile katılır; velayet sahibi ebeveyn ise bakım ve gözetim emeğiyle katkı sunar. İnternetteki “maaşın yüzde şu kadarı” türünden hesaplamaların yasal dayanağı yoktur. Mahkeme, istem üzerine nafakanın sonraki yıllarda hangi oranda artacağını da kararında gösterebilir.
İştirak nafakasının yasal dayanağı nedir?
TMK m.182, boşanma veya ayrılık kararıyla velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını düzenler. Ana ve babanın bakım borcu ise TMK m.327 ve devamında yer alır. TMK m.328’e göre bakım borcu çocuk ergin oluncaya kadar sürer; çocuk ergin olduğunda eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durumlarına göre beklenebilir olduğu ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. TMK m.330 de nafakanın çocuğun ihtiyaçlarına, ana ve babanın hayat koşullarına ve ödeme güçlerine göre belirleneceğini, çocuğun kendi gelirinin de dikkate alınacağını söyler.
Mahkeme nafaka miktarını belirlerken neye bakar?
Hesaplamanın iki ayağı vardır: çocuğun ihtiyacı ve ebeveynlerin ödeme gücü. Mahkeme önce çocuğun yaşına ve yaşam düzeyine göre makul aylık giderini tahmin eder, sonra o giderin ebeveynler arasında nasıl paylaşılacağına karar verir.
Çocuğun ihtiyaçları
- Beslenme, giyim ve barınma giderleri; çocuğun konut giderindeki payı
- Okul ücreti, servis, kırtasiye, kurs ve dershane giderleri
- Sağlık giderleri; süreğen hastalık ya da engel durumu varsa tedavi ve bakım masrafları
- Çocuğun boşanmadan önceki yaşam düzeyi ve alışılmış sosyal faaliyetleri
Ebeveynlerin durumu
- Nafaka yükümlüsünün maaşı, kira geliri, şirket kazancı ve diğer gelirleri
- Velayet sahibi ebeveynin geliri ve çocuğa harcadığı bakım emeği
- Yükümlünün yeniden evlenmesi ya da başka çocuklarının bulunması gibi bakmakla yükümlü olduğu kişiler
- Kendi zorunlu giderleri; yükümlünün kendisinin geçimini sağlayamayacak duruma düşürülmemesi gerekir
Ebeveynlerin sosyal ve ekonomik durumu, mahkemenin yazdığı müzekkere üzerine kolluk aracılığıyla araştırılır. Tapu, araç, SGK ve banka kayıtları da istenebilir. Gerçek geliri gizleyen, kayıt dışı çalışan ebeveyn açısından tanık beyanları, yaşam tarzını gösteren fotoğraflar ve harcama kayıtları da dikkate alınır.
Örnek üzerinden hesaplama mantığı
Aşağıdaki örnek, mahkemenin kullandığı düşünce yolunu göstermek içindir; tutarlar temsilîdir ve gerçek dosyada hâkim farklı sonuca ulaşabilir. Diyelim ki on yaşındaki çocuğun okul, beslenme, giyim ve konut payı dahil aylık makul gideri 30.000 TL olarak değerlendirildi. Baba aylık 90.000 TL, anne aylık 30.000 TL kazanıyor ve velayet annede.
- Ebeveynlerin toplam geliri 120.000 TL; babanın payı dörtte üç, annenin payı dörtte birdir.
- Gelir oranına göre giderin 22.500 TL’si babaya, 7.500 TL’si anneye düşer.
- Annenin çocuğun günlük bakımını üstlenmesi, onun katkısının önemli bölümünü emekle karşıladığı şeklinde değerlendirilir.
- Hâkim, babanın kendi zorunlu giderlerini ve diğer yükümlülüklerini de gözeterek hakkaniyete uygun miktarı belirler.
Görüldüğü gibi sonuç, matematiksel hesaptan çok hâkimin takdirine dayanır. Aynı gelir düzeyindeki iki dosyada çocuğun yaşı, sağlık durumu ve okul tercihi farklı olduğunda nafaka miktarları da belirgin biçimde ayrışır.
Nafaka her yıl nasıl artar?
Medeni Kanun, hâkimin istem üzerine nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre belirleyebileceğini düzenler. Uygulamada mahkemeler çoğunlukla nafakanın her yıl TÜİK tarafından açıklanan yıllık enflasyon endeksi (ÜFE veya TÜFE) oranında artırılmasına hükmeder. Talep edilmezse artış kararda yer almaz; o hâlde artış için ek dava açmak gerekir. O nedenle dava dilekçesinde artış talebinin unutulmaması önemlidir.
Kararda öngörülen artış yetersiz kalırsa, örneğin çocuk üniversiteye başlayıp giderleri ciddi biçimde yükselirse, nafaka artırım davası açılabilir. Yükümlünün geliri belirgin biçimde azalırsa o da indirim isteyebilir.
Dava sürerken çocuk için nafaka alınabilir mi?
Boşanma davası açıldıktan sonra hâkim, TMK m.169 uyarınca davanın sonuna kadar çocukların bakımı için geçici önlem alır. Dava süresince ödenen tedbir nafakası, kesinleşmeyle birlikte iştirak nafakasına dönüşür. Tedbir nafakası talep edilmemiş olsa bile hâkim çocuk yönünden kendiliğinden karar verebilir.
İştirak nafakası nasıl talep edilir?
- Boşanma davasında, dava veya cevap dilekçesinde talep edilir; anlaşmalı boşanmada protokole yazılır.
- Boşanma kararında nafaka hükmü yoksa, kesinleşmeden sonra aile mahkemesinde ayrı dava açılabilir.
- Çocuğun giderlerini gösteren okul, sağlık, kira ve faturalar ile ebeveynlerin gelir belgeleri dosyaya sunulur.
- Mahkeme sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır, gerektiğinde tanık dinler.
- Boşanmaya bağlı iştirak nafakası, boşanma hükmü kesinleştiğinde işlemeye başlar; o tarihe kadar tedbir nafakası ödenmeye devam eder.
Nafaka ne zamana kadar ödenir?
İştirak nafakası kural olarak çocuk on sekiz yaşını doldurup ergin olduğunda kendiliğinden sona erer. Çocuk eğitimine devam ediyorsa, ergin olduktan sonraki bakım talebini çocuğun kendisi ebeveyne karşı ileri sürer; o aşamada talep TMK m.328/2 kapsamında değerlendirilir ve mahkeme eğitimin sürdüğünü gösteren belgelere bakar. Çocuğun evlenmesi ya da mahkeme kararıyla erginleşmesi de nafakanın sona ermesine yol açar.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Ödenmeyen iştirak nafakası için ilamlı icra takibi başlatılır ve borçlunun maaşına, banka hesabına ve mallarına haciz uygulanabilir. Nafaka alacakları, maaş haczinde diğer alacaklara göre öncelikli sırada yer alır. İcra ve İflas Kanunu m.344’e göre nafaka borcunu ödemeyen kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsiyle karşılaşabilir; borç ödenince tazyik hapsi sona erer. Süreç ve seçenekler için nafaka ödenmezse ne olur yazımızı okuyabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
Velayet sahibi ebeveynin en sık hatası, çocuğun giderlerini belgelemeden “çocuğun ihtiyaçları fazla” demekle yetinmesidir. Okul faturası, sağlık raporu ve kira sözleşmesi gibi belgeler hâkimin miktarı belirlemesini kolaylaştırır. Yükümlü tarafta ise gelir gizleme girişimleri ters teper; kolluk araştırması ve tanık beyanları gerçek yaşam düzeyini ortaya koyar. Son olarak artış talebini dilekçede unutmak, enflasyon dönemlerinde nafakanın birkaç yıl içinde anlamını yitirmesine neden olur.
Sık Sorulan Sorular
Asgari ücretle çalışan baba ne kadar nafaka öder?
Kanunda sabit tutar yoktur. Hâkim babanın geliri ile kendi zorunlu giderlerini dengeler; düşük gelirli yükümlü için de hakkaniyete uygun miktara hükmedilir.
Velayet sahibi anne çalışıyorsa nafaka azalır mı?
Annenin geliri hesaba katılır. Çocuğun bakımını üstlenmesi de emek katkısı olarak dikkate alındığından nafaka tamamen ortadan kalkmaz.
Nafaka doğrudan çocuğun hesabına mı yatırılır?
Çocuk küçükken nafaka, velayet sahibi ebeveynin karar altına alınan hesabına ödenir. Ödemenin banka kanalıyla ve açıklamalı yapılması, ileride ispat kolaylığı sağlar.
Nafaka geriye dönük istenebilir mi?
İştirak nafakası kural olarak dava tarihinden itibaren hükmedilir. Dava açılmadan önceki dönem için kural olarak talepte bulunulamaz.
Çocuğunuz için talep edilecek ya da ödenecek nafakanın dosyanızdaki belgelerle nasıl değerlendirilebileceğini görüşmek için (0532) 776 65 64 numarasını arayabilirsiniz. Ataşehir boşanma avukatı sayfamızda aile hukuku çalışmalarımız yer alıyor; büromuz Ataşehir Küçükbakkalköy’dedir.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.