Kamulaştırmasız el atma davasında harcın maktu mu nispi mi olacağı el atmanın türüne ve tarihine bağlıdır. 4 Kasım 1983 sonrasındaki fiili el atmalarda dava genel hükümlere dayandığından harç, talep edilen bedel üzerinden nispi hesaplanır. 9 Ekim 1956 – 4 Kasım 1983 arası el atmalarda (Kamulaştırma Kanunu geçici 6. madde) ve imar planından doğan hukuki el atmada (ek 1. madde) ise mahkeme ve icra harçları maktudur. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenen Harçlar Kanunu tarifelerine göre belirlenir.
Harç türleri nelerdir?
Dava açarken ödenen harçlar ve giderler genel olarak şunlardır:
- Başvurma harcı: Her davada alınan maktu harçtır.
- Peşin karar ve ilam harcı: Nispi harca tabi davalarda, harcın dörtte biri dava açılırken peşin ödenir (Harçlar Kanunu m.28). Kalan kısım karar verildikten sonra haksız çıkan taraftan alınır.
- Vekâlet harcı ve baro pulu: Avukatla takip edilen davalarda alınır.
- Gider avansı: Tebligat, keşif, bilirkişi ücreti gibi masraflar için yatırılır. Kamulaştırmasız el atma dosyalarında keşif ve çok kişilik bilirkişi heyeti olağan olduğundan gider avansı diğer davalara göre yüksek tutulur.
Nispi karar ve ilam harcı, Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarife uyarınca hükmedilen bedelin binde 68,31’i oranında hesaplanır; peşin ödenen kısım söz konusu tutarın dörtte biridir. Başvurma harcı ve maktu harç tutarları her yıl başında yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile güncellenir; dava açacağınız tarihteki tarifeyi kontrol etmeniz gerekir.
1983 sonrası fiili el atmada harç nasıl hesaplanır?
Yol, kanal veya bina yapımı gibi fiili el atma 1983 sonrasına aitse dava, mülkiyet hakkı ve haksız fiil hükümlerine dayanır; Kamulaştırma Kanunu’ndaki maktu harç düzenlemeleri şu dosyalara uygulanmaz. Yargıtay uygulaması ve Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi’nin 24 Ekim 2024 tarihli yazısı da söz konusu dosyalarda nispi harcı esas alır.
Uygulamada değer baştan bilinemediği için dava çoğunlukla belirsiz alacak davası olarak açılır (HMK m.107). Dilekçede geçici değer gösterilir ve peşin harç söz konusu geçici değer üzerinden yatırılır. Bilirkişi raporuyla taşınmazın değeri netleşince talep artırılır, artırılan kısım için harç tamamlanır. Örneğin geçici değer olarak 100.000 TL gösterilirse peşin harç bunun üzerinden hesaplanır; rapor 2.000.000 TL değer belirlerse artırım sırasında aradaki fark için harç tamamlanır. Harç tamamlanmazsa artırılan kısım hakkında karar verilmez.
Geçici 6. madde ve hukuki el atmada maktu harç
Geçici 6. madde, kapsamındaki davalarda mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekâlet ücretinin bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu belirleneceğini açıkça düzenler. 7421 sayılı Kanun’la 2022’de eklenen ek 4. madde ise Kamulaştırma Kanunu kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçlarının davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu belirleneceğini öngörür. Adalet Bakanlığı yazısı, ek 1. madde kapsamındaki hukuki el atma dosyalarında da maktu harcın uygulanacağını belirtir. Hukuki el atmada yargı yolu 2026 başından itibaren tartışmalı olduğundan güncel durum için hukuki el atma yazımıza bakabilirsiniz.
İcra aşamasında tahsil harcı
Bedel kararı icraya konulduğunda tahsil harcı gündeme gelir. Adalet Bakanlığı’nın 2024 tarihli yazısı dört durumu ayırır:
| Dosya türü | Tahsil harcı |
|---|---|
| Kamulaştırma bedel tespiti davası | Maktu |
| 9.10.1956 – 4.11.1983 arası fiili el atma | Maktu |
| 4.11.1983 sonrası fiili el atma | Nispi (takibin aşamasına göre) |
| Hukuki el atma (ek 1. madde) | Maktu |
Kesinleşmeden icra ve ödeme süreci için kesinleşmeden icra yazımıza göz atabilirsiniz.
Ecrimisil ve değer kaybı taleplerinde harç
Kamulaştırmasız el atma davasında çoğu zaman yalnız el atılan alanın bedeli istenmez. Kısmi el atmada kalan bölümün değer kaybı ve el atmadan dava tarihine kadar geçen süre için ecrimisil de talep edilir. Her kalem dava değerine eklenir ve 1983 sonrası fiili el atma dosyalarında nispi harç toplam değer üzerinden hesaplanır. Ecrimisil talebinde beş yıllık zamanaşımı dikkate alınarak hesaplama yapılmalıdır; zamanaşımına uğramış dönem için harç yatırıp sonra o kısmın reddedilmesi, red edilen kısım üzerinden karşı taraf vekâlet ücreti ödenmesi sonucunu doğurabilir. Talebin kalemlere ayrılması, ileride kısmen kabul halinde giderlerin paylaştırılmasını da netleştirir.
Harç nasıl ve nereye yatırılır?
Dava UYAP üzerinden elektronik olarak açılabilir; harç ve gider avansı sistemin yönlendirdiği banka kanallarıyla veya adliye veznesine ödenir. Ataşehir’deki taşınmazlar için davalar İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür ve harç hesaplaması tevzi bürosunda dilekçedeki değere göre yapılır. Ödeme makbuzu dosyaya girmeden dava kaydı tamamlanmaz. Eksik harçla açılan davada mahkeme harcın tamamlanması için kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılabilir.
Harcı sonunda kim öder?
Dava açılırken harcı davacı yatırır. Karar verildiğinde yargılama giderleri, kural olarak haksız çıkan tarafa yükletilir (HMK m.326). Dava kabul edilirse davacının yatırdığı harçlar ve masraflar davalı idareden alınarak davacıya ödenir. Genel bütçeli idareler ve Hazine, Harçlar Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca harçtan muaftır; muaf idare aleyhine karar verildiğinde idareden harç alınmaz, ancak davacının peşin yatırdığı harç yargılama gideri olarak idareye yükletilir. Belediyeler ve diğer idarelerin muafiyet durumu kendi mevzuatına göre değerlendirilir.
Vekâlet ücreti nasıl belirlenir?
Davayı kazanan taraf lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre karşı taraf vekâlet ücretine hükmedilir. 1983 sonrası fiili el atma davalarında vekâlet ücreti, tarifenin üçüncü kısmına göre hükmedilen bedel üzerinden nispi hesaplanır. Geçici 6. madde kapsamındaki dosyalarda ise kanun gereği maktu vekâlet ücreti uygulanır. Avukatla müvekkil arasındaki ücret ise taraflar arasında yapılan ücret sözleşmesine tabidir; tarife yalnız alt sınırı belirler.
Harcı ödeyemeyecek durumdaysanız
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334 ve devamı maddeleri, yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olanlara adli yardım imkânı tanır. Talep, dava dilekçesiyle birlikte veya ayrı dilekçeyle mahkemeye sunulur; gelir durumunu gösteren belgeler eklenir. Adli yardım kabul edilirse harç ve giderler geçici olarak ödenmeden yargılama yapılır. Davanın kazanılma ihtimalinin açıkça bulunmaması halinde talep reddedilebilir.
Sık yapılan hatalar
- El atma tarihini belirlemeden harç türünü seçmek.
- Belirsiz alacak davasında artırım sırasında harcı tamamlamamak.
- Keşif ve bilirkişi giderlerini eksik yatırıp keşfin ertelenmesine yol açmak.
- İcra takibinde yanlış tahsil harcı hesaplamak.
Sık Sorulan Sorular
Harç dava sonunda geri alınır mı?
Dava kabul edilirse yatırdığınız harçlar yargılama gideri olarak idareden alınıp size ödenir. Kısmen kabulde giderler kabul ve red oranına göre paylaştırılır.
Belirsiz alacak davasında geçici değeri düşük gösterirsem sorun olur mu?
Hayır, geçici değer makul düzeyde gösterilebilir. Değer netleşince talep artırılır ve harç tamamlanır.
Uzlaşma ile anlaşırsam harç öder miyim?
Geçici 6. madde kapsamındaki uzlaşma idari süreçtir ve mahkeme harcı doğmaz. Uzlaşma sözleşmesine göre tapu devri yapılırken tapu harcına ilişkin muafiyet ve yükümlülükler ilgili mevzuata göre belirlenir.
Hukuki el atma davasında harç kimden alınır?
Ek 4. madde, bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçlarının davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu belirleneceğini öngörür.
Davanızı açmadan önce harç ve masraf kalemlerini dosyanızın türüne göre netleştirmek sonraki aşamalarda sürpriz yaşamamanızı sağlar. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuzda değerlendirme için (0532) 776 65 64 numaralı telefondan randevu alabilirsiniz. Kamulaştırma ve idari uyuşmazlıklara ilişkin genel bilgi idare hukuku sayfamızda.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.