Mirastan mal kaçırma davası, kanunda tek isimle düzenlenmiş dava değildir; mirasbırakanın ya da mirasçılardan birinin malları diğer mirasçılardan saklamak için kullandığı yönteme göre farklı davaların ortak adıdır. Tapuda satış gibi gösterilen bağışlar için muris muvazaası nedeniyle tapu iptal davası, saklı payı aşan bağış ve vasiyetler için tenkis davası, ölümden sonra yapılan devir ve para çekme işlemleri için tapu iptali veya terekeye iade talepleri açılır. Hangi yolun seçileceği, sürelerin ve yetkili mahkemenin belirlenmesi açısından belirleyicidir.
Mal Kaçırma Hangi Yöntemlerle Yapılır?
Dosyalarda karşılaşılan durumlar büyük ölçüde birkaç kalıba girer. Babanın evini oğluna tapuda düşük bedelle “satması”, annenin hastanede yatarken banka hesabındaki parayı kızının hesabına aktarması, mirasbırakan öldükten sonra elde kalan vekaletnameyle arsanın satılması veya banka kartıyla hesabın boşaltılması bunların başında gelir. Her biri farklı kanun hükümlerine tabidir ve aynı dilekçede hepsine tek bir hukuki sebep göstermek davanın kaybına yol açabilir.
| Yöntem | Başvurulacak yol | Süre |
|---|---|---|
| Tapuda satış görünümlü bağış | Muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil | Süre sınırı yok |
| Tapuda açık bağış, para veya araç bağışı | Tenkis davası (saklı paylı mirasçılar) | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl |
| Malların vasiyetle tek kişiye bırakılması | Tenkis veya vasiyetnamenin iptali | 1 yıl / 10 yıl |
| Ölümden sonra vekaletnameyle satış | Yolsuz tescil nedeniyle tapu iptali | Kural olarak süreye bağlı değil |
| Ölümden sonra hesaptan para çekilmesi | Terekeye iade, alacak davası | Genel zamanaşımı süreleri |
Tapuda Satış Gibi Gösterilen Bağışlar
En sık rastlanan yöntem budur ve en güçlü koruma da o alanda vardır. 1 Nisan 1974 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’na göre mirasbırakan, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla tapulu taşınmazını satış gibi gösterip bağışlamışsa, görünürdeki satış da gizli bağış da geçersizdir. Her yasal mirasçı, saklı payı olsun olmasın, kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir. Davanın şartlarını ve ispat yöntemlerini muris muvazaası davası yazısında ayrıntılı anlattık.
Mahkeme, mirasbırakanın gerçek amacını dolaylı olgulardan çıkarır. Satış bedeli ile gerçek değer arasındaki uçurum, alıcının o parayı ödeyecek geliri olmaması, mirasbırakanın paraya ihtiyacı bulunmaması ve satıştan sonra da evde oturmaya devam etmesi muvazaayı destekleyen olgulardır. Tanık beyanları önemli yer tutar; mirasçılar muvazaayı tanıkla ispat edebilir.
Açık Bağışlar ve Vasiyetler: Tenkis
Mirasbırakan malını tapuda açıkça bağışlamışsa ya da taşınır malları (para, altın, araç, şirket payı) devretmişse muvazaa davası yolu kapanır. Böyle durumlarda saklı paylı mirasçılar, yani altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş, tenkis davası açarak kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesini isteyebilir. TMK m.565, ölümden önceki son 1 yıl içinde yapılan olağan dışı bağışları ve saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan karşılıksız kazandırmaları tenkise tabi tutar. Kardeşlerin saklı payı bulunmadığından, kardeşler tenkis yoluyla hak arayamaz.
Tenkis davası TMK m.571’deki sürelere bağlıdır: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde mirasın açılmasından (vasiyetnamede açılma tarihinden) itibaren 10 yıl. Muris muvazaası davası süresiz olsa da, tenkis talebinin süresi işlemeye devam eder. Uygulamada ikisi terditli olarak aynı dilekçede birlikte ileri sürülür.
Ölümden Sonra Yapılan İşlemler
Vekaletnameyle yapılan satışlar
Türk Borçlar Kanunu m.513’e göre vekalet ilişkisi, aksi kararlaştırılmadıkça vekalet verenin ölümüyle sona erer. Mirasbırakanın vefatından sonra eski vekaletnameyle tapuda satış veya devir yapılmışsa, işlem geçerli bir yetkiye dayanmaz. Mirasçılar yolsuz tescil nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir. Taşınmaz üçüncü kişiye geçmişse, o kişinin iyiniyetli olup olmadığı araştırılır; tapu siciline güven ilkesi nedeniyle iyiniyetli edinen korunabilir ve talep tazminata dönüşebilir.
Banka hesaplarından para çekilmesi
Mirasbırakanın kartı ve şifresini bilen mirasçının ölümden sonra hesaptan para çekmesi sık görülür. Para, ölüm anından itibaren terekeye, yani tüm mirasçıların elbirliği mülkiyetine aittir. Çekilen tutarın terekeye iadesi için alacak davası açılır. Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamazsa, sulh hukuk mahkemesinden TMK m.640 uyarınca mirasçılık ortaklığına temsilci atanması istenebilir; temsilci tereke adına dava yürütür. Olayın niteliğine göre ceza hukuku boyutu da ayrı olarak değerlendirilir.
Mirasbırakan Hayattayken Neler Yapılabilir?
Mirasçıların mirasbırakan sağken tenkis veya muvazaa davası açma imkânı yoktur; söz konusu haklar ölümle doğar. Bununla birlikte mirasbırakan akıl hastalığı, demans veya bağımlılık gibi sebeplerle malvarlığını yönetemiyor ve çevresindekiler tarafından istismar ediliyorsa, yakınları sulh hukuk mahkemesinden kısıtlama (vesayet) kararı isteyebilir. TMK m.405 akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle, TMK m.406 ise savurganlık ve malvarlığını kötü yönetme gibi sebeplerle kısıtlamayı düzenler. Kısıtlama kararından önce yapılmış işlemler için, işlem anında ayırt etme gücünün bulunmadığı ispatlanırsa TMK m.15 gereğince işlemin geçersizliği ileri sürülebilir.
Delilleri Nasıl Toplarsınız?
- Önce mirasçılık belgesi alın; bankalar ve tapu müdürlüğü bilgi vermek için o belgeyi ister. Adımlar için veraset ilamı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.
- Tapu müdürlüğünden mirasbırakan adına geçmişte kayıtlı tüm taşınmazların akit tablolarını isteyin.
- Bankalardan ölüm tarihindeki bakiye ve son yıllara ait hesap hareketlerini talep edin.
- Araç kayıtları için trafik tescil, şirket payları için ticaret sicili kayıtlarını inceleyin.
- Satışların arka planını bilen tanıkların adlarını ve iletişim bilgilerini not edin.
Kayıtların bir kısmı ancak mahkeme yazısıyla alınabilir. Dava açıldıktan sonra dilekçede istenen kayıtlar mahkeme tarafından ilgili kurumlardan getirtilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tüm davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Tapu iptal ve tescil davalarında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (HMK m.12), tenkis davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi (HMK m.11) kesin yetkilidir. Ataşehir ve çevresindeki taşınmazlar ile son adresi Anadolu yakasında olan mirasbırakanlar için dosyalar İstanbul Anadolu Adliyesi’nde görülür. Mirasçılık ortaklığına temsilci atanması ve kısıtlama talepleri ise sulh hukuk mahkemesinin görevindedir.
Masraf ve Süre
Tapu iptal, tenkis ve alacak davaları değer üzerinden açılır; harçlar dava değerine göre her yıl güncellenen tarifeyle hesaplanır. Keşif ve bilirkişi giderleri için de gider avansı yatırılır. İlk derece yargılaması dosyanın kapsamına göre genellikle 1,5 ila 3 yıl sürer. Davanın başında tapuya ihtiyati tedbir konulması, karar beklenirken malın el değiştirmesini engeller.
Sık Sorulan Sorular
Mirastan mal kaçırma davası için süre var mı?
Davanın türüne bağlıdır. Muris muvazaası davası süresizdir; tenkis davası 1 ve 10 yıllık hak düşürücü sürelere tabidir. Alacak davalarında genel zamanaşımı hükümleri uygulanır.
Kardeşim babamın evini üzerine aldı, ne yapabilirim?
Devir tapuda satış olarak yapılmış ve bedel ödenmemişse muris muvazaası davası açılabilir. Devir açık bağışsa ve saklı payınız zedelenmişse tenkis davası gündeme gelir.
Mirasbırakanın kardeşleri mal kaçırma davası açabilir mi?
Kardeşler yasal mirasçıysa muris muvazaası davası açabilir. Saklı payları olmadığı için tenkis davası açamazlar.
Durumunuzu Konuşalım
Mal kaçırma iddiasında doğru davayı seçmek, sürelerin kaçırılmaması ve tedbirin zamanında alınması sonucun belirleyicisidir. Tapu ve banka kayıtlarıyla birlikte Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuza gelerek miras hukuku kapsamında değerlendirme isteyebilirsiniz. Randevu hattımız: (0532) 776 65 64.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.