Tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname veya sağlığındaki bağışlarla saklı paylı mirasçının kanuni hakkını zedelediği durumda, aşan kazandırmanın saklı pay sınırına indirilmesi için açılan davadır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 560 ila 571. maddeleridir. Davayı çocuklar, torunlar, anne ve baba ile sağ kalan eş açabilir; kardeşlerin 2007’den beri saklı payı yoktur. Dava, ihlalin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde 10 yıl içinde açılmalıdır.
Saklı Pay Nedir, Kimlere Tanınır?
Kişi malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak kanun, en yakın aile üyelerinin miras payının belli kısmını onlardan alınamaz hâle getirir. Bunun adı saklı paydır. TMK m.506’ya göre altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır. Anne ve babadan her birinin saklı payı yasal miras paylarının dörtte biridir. Sağ kalan eş, altsoy ya da anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamını, diğer durumlarda dörtte üçünü saklı pay olarak alır.
Saklı paylar dışında kalan kısma tasarruf nisabı denir (TMK m.505). Mirasbırakan tasarruf nisabını vasiyetle de, bağışla da dilediği kişiye verebilir. Sorun, verdiği değer tasarruf nisabını aştığında başlar. Sınırları daha ayrıntılı görmek isteyenler saklı pay oranlarını ve hesap örneklerini anlattığımız yazıya bakabilir.
Somut hesap örneği
Mirasbırakan geride eşini ve iki çocuğunu bırakmış olsun. Yasal paylar eş için 1/4, çocukların her biri için 3/8’dir. Eşin saklı payı 1/4 (yasal payın tamamı), çocukların saklı payı ise 3/16’şar olur. Tasarruf nisabı terekenin 3/8’ine denk gelir. Terekenin değeri 8 milyon TL iken mirasbırakan malların tamamını vasiyetle tek çocuğa bırakmışsa, diğer çocuğun saklı payı 1,5 milyon TL, eşin saklı payı 2 milyon TL’dir. Zarar gören her mirasçı, kendi saklı payına ulaşacak oranda tenkis isteyebilir.
Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) saklı payı aştığı ölçüde doğrudan tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalar için kanun daha dar çerçeve çizer. TMK m.565 şu kazandırmaları sayar:
- Mirasçılık payına mahsuben yapılan ve denkleştirmeye tabi tutulmayan kazandırmalar,
- Miras payının tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlar ile ölümünden önceki son 1 yıl içinde yaptığı, olağan hediyeler dışındaki bağışlar,
- Saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan karşılıksız kazandırmalar.
Uygulamada en çok tartışılan bent sonuncusudur. Ölümden yıllar önce yapılmış bağış, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıları bilerek dışarıda bırakma amacı taşıyorsa yine tenkise konu olabilir. Amacın ispatı davacıya düşer; aile içi ilişkiler, bağışın zamanlaması ve malvarlığının ne kadarının elden çıktığı birlikte değerlendirilir.
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark
İki dava sık karıştırılır. Tenkis davasında kazandırma gerçek ve geçerlidir; sorun yalnız miktarındadır. Muris muvazaasında ise tapuda satış gösterilen işlem aslında bağıştır ve şekil eksikliği nedeniyle tamamen geçersizdir. Muvazaa davası kazanılırsa taşınmaz miras payları oranında mirasçılara döner; tenkiste davacı saklı payını aşan kısmı alır. Şu nedenle avukatlar dilekçede genellikle önce muvazaa nedeniyle tapu iptali, olmazsa tenkis talebini terditli olarak ileri sürer. Konuyu muris muvazaası davası yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Davayı Kim, Kime Karşı Açar?
Davacı, saklı payı zedelenen mirasçıdır. Mirasçılardan her biri kendi saklı payı için tek başına dava açabilir; diğer mirasçıların davaya katılması gerekmez. Mirasçı davayı açmazsa, onun alacaklıları ve iflas idaresi de belli koşullarda tenkis isteyebilir. Davalı ise kazandırmadan yararlanan kişidir: vasiyet alacaklısı, atanmış mirasçı ya da bağışı alan kişi. Bağışlanan mal üçüncü kişiye devredilmişse, iyiniyetli üçüncü kişinin durumu ayrı olarak incelenir.
Tenkis Sırası ve Hesaplama Nasıl Yapılır?
TMK m.570’e göre tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan başlar. Saklı pay tamamlanmazsa sağlararası kazandırmalara geçilir; bunlarda en yeni tarihli kazandırmadan geriye doğru gidilir. Hesaplama aşağıdaki sırayla yapılır:
- Mirasın açıldığı tarihteki aktif tereke belirlenir, borçlar ve cenaze giderleri düşülür.
- Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar terekeye hesaben eklenir.
- Bulunan net değer üzerinden her mirasçının yasal payı ve saklı payı çıkarılır.
- Davacının eline geçen değer saklı payından düşükse, aradaki fark tenkis edilecek miktardır.
- Her davalıya düşen tenkis oranı, aldığı kazandırmanın büyüklüğüne göre bölüştürülür.
Taşınmazların değeri mahkemenin atadığı bilirkişi tarafından keşifle belirlenir. Bilirkişi raporu davanın kaderini çoğu kez tayin eder; değer tespitine karşı süresinde itiraz edilmesi büyük önem taşır.
Tenkis Davasında Süreler
TMK m.571 iki ayrı süre öngörür. Mirasçı, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açmalıdır. Öğrenme olmasa bile vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl geçince dava hakkı düşer. Bunlar hak düşürücü sürelerdir; hâkim dosyada gördüğü anda kendiliğinden dikkate alır.
Süre kaçırılmış olsa da tenkis def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Örneğin vasiyet alacaklısı, vasiyetin yerine getirilmesi için dava açtığında, saklı paylı mirasçı savunmasında tenkis isteyebilir. Ne var ki aktif olarak malı geri almak için def’i yeterli değildir; dava süresini takip etmek gerekir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tenkis davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. HMK m.11 gereğince mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Mirasbırakanın son adresi Ataşehir, Kadıköy, Ümraniye veya Üsküdar ise dava İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Taşınmazın başka ilde olması yetkiyi değiştirmez. Miras davalarında dava şartı olarak arabulucuya gitme zorunluluğu tenkis için öngörülmemiştir.
Dava İçin Gerekli Belgeler
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve nüfus kayıt örneği,
- Vasiyetname varsa sulh hukuk mahkemesince açılmış onaylı örneği,
- Taşınmazların tapu kayıtları ve tapu müdürlüğünden alınacak akit tablosu,
- Banka hesap hareketleri, araç ve şirket payı kayıtları,
- Bağışın tarihini ve amacını gösteren yazışmalar, tanık listesi.
Mirasçılık belgesini henüz almadıysanız veraset ilamının nasıl alındığı konusundaki yazıdan adımları takip edebilirsiniz. Belgelerin bir kısmı mahkeme aracılığıyla da celp edilebilir; dilekçede açıkça istenmesi yeterlidir.
Masraflar ve Dava Süresi
Tenkis davası değer üzerinden açılan bir davadır; başvuru harcı ve peşin nispi harç dava değerine göre hesaplanır. Harç oranları her yıl Harçlar Kanunu tarifesiyle güncellenir. Keşif ve bilirkişi ücretleri için de gider avansı yatırılır. Değeri baştan tam bilinemeyen davalarda, bilirkişi raporundan sonra dava değeri usulüne uygun biçimde artırılabilir. İstanbul Anadolu’da ilk derece yargılaması dosyanın yoğunluğuna göre genellikle 1,5 ila 3 yıl sürer; istinaf ve temyiz süreye eklenir.
Sık Yapılan Hatalar
En sık rastlanan hata, mirasçının vasiyetnameyi öğrendikten sonra aile içi uzlaşma umuduyla 1 yıllık süreyi geçirmesidir. Görüşmeler sürerken dava açmak uzlaşmaya engel değildir; dava sırasında sulh olunabilir. İkinci hata, yalnız tenkis istenmesi ve muvazaa ihtimalinin gözden kaçırılmasıdır. Üçüncüsü, bağış tarihindeki değerle hesap yapılmasıdır; oysa değerlendirme mirasın açıldığı tarihe göre yapılır. Son olarak, davalı çoğu kez taşınmazı devrederek davayı boşa çıkarmaya çalışır; dava açılırken tapuya ihtiyati tedbir konulmasını istemek söz konusu riski azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Hayır. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırıldı. Kardeş yasal mirasçı olsa da vasiyetname veya bağış yüzünden mirastan pay alamıyorsa tenkis isteyemez; ancak vasiyetnamenin iptali gibi başka yollar incelenebilir.
Mirasbırakan hayattayken tenkis davası açılabilir mi?
Açılamaz. Saklı pay hakkı mirasın açılmasıyla, yani ölümle doğar. Sağlığında yapılan bağışlara karşı mirasçının dava hakkı yoktur; vesayet veya kısıtlama koşulları varsa farklı hukuki yollar söz konusu olabilir.
Tenkis kararı ile taşınmazın tamamı bana mı geçer?
Hayır. Tenkis, kazandırmayı yalnız saklı payı tamamlayacak oranda azaltır. Taşınmazlarda mahkeme davalıya, tenkis edilen kısmın bedelini ödeyerek malı elinde tutma seçeneği tanıyabilir.
Mirası reddeden kişi tenkis isteyebilir mi?
Mirası reddeden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder; saklı pay da mirasçılığa bağlı olduğundan tenkis isteyemez. Reddin süresi, mirasbırakanın ölümünün öğrenilmesinden itibaren 3 aydır.
Dosyanızı Birlikte Değerlendirelim
Tenkis davasında süre, değer ve dava stratejisi birbirine bağlıdır; vasiyetname veya tapu kayıtlarını gördükten sonra hangi yolun izleneceği netleşir. Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuzda miras hukuku dosyalarınızı inceleyebiliriz. Randevu için (0532) 776 65 64 numarasından ulaşabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.