Deneme süresinde işten çıkarılan işçiye ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı ödenmez; işveren de işçi de sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız sona erdirebilir. Ancak işçinin çalıştığı günlerin ücreti, varsa fazla mesai ücreti ve diğer hakları eksiksiz ödenmek zorundadır. Deneme süresi en fazla iki ay olabilir, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Fesih ayrımcılığa veya sendika üyeliğine dayanıyorsa, deneme süresinde bile tazminat hakkı doğar.
Deneme süresinin yasal dayanağı: İş Kanunu m.15
4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesi, taraflarca iş sözleşmesine deneme kaydı konulabileceğini düzenler. Deneme süresi en çok iki ay olarak belirlenebilir; toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Aynı madde, işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer haklarının saklı olduğunu açıkça belirtir.
Deneme süresinin uygulanabilmesi için sözleşmede yazılı olarak kararlaştırılması gerekir. Sözleşmede deneme kaydı yoksa, işveren sonradan “deneme süresindeydin” diyerek tazminatsız fesih hakkını kullanamaz. Kanuni sınırı aşan deneme süresi, aşan kısım bakımından geçersizdir; örneğin altı aylık deneme süresi yazılmışsa iki ayı aşan dört ay için deneme hükümleri uygulanmaz.
Deneme süresinde çıkarılan işçinin alabileceği haklar
Tazminatsız fesih imkânı, işçinin emeğinin karşılığını almasına engel değildir. Sözleşme sona erdiğinde işçiye şunlar ödenmelidir:
- Fiilen çalışılan günlerin ücreti; ay ortasında çıkış varsa kıst (orantılı) ücret.
- Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar için fazla mesai ücreti.
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmaların ücreti.
- Sözleşmede veya işyeri uygulamasında yer alan yol, yemek gibi ayni ve nakdi yardımlar ile kazanılmış prim alacakları.
Yıllık ücretli izin hakkı ise bir yıllık kıdemle doğduğu için deneme süresinde çıkarılan işçinin izin ücreti alacağı oluşmaz. Ödenmeyen ücret alacakları için zamanaşımı beş yıldır ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Deneme süresinde neden kıdem ve ihbar tazminatı yoktur?
Kıdem tazminatı için işçinin aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışması gerekir. Deneme süresi en fazla dört ay olabildiğinden kıdem şartı zaten oluşmaz. İhbar tazminatı ise İş Kanunu m.15’in açık hükmü nedeniyle deneme süresinde istenemez. Deneme süresi bittikten sonra yapılan fesihlerde ise ihbar süreleri ve tazminat hakları normal şekilde uygulanır; ayrıntılar için ihbar tazminatı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Deneme süresi, işçinin toplam kıdeminden sayılır. İşçi deneme süresini tamamlayıp çalışmaya devam ederse, işe giriş tarihi esas alınarak kıdemi hesaplanır.
Deneme süresinde çıkarılan işçi işe iade davası açabilir mi?
Kural olarak hayır. İş güvencesinden yararlanmak için en az altı aylık kıdem gerektiğinden (İş Kanunu m.18), en fazla dört ay sürebilen deneme süresi içinde yapılan fesihlere karşı işe iade davası açılamaz. Deneme süresinin geçersiz olduğu ya da sona erdiği hâllerde ise durum, işçinin kıdemine ve işyerindeki işçi sayısına göre ayrı olarak incelenmelidir. Süre ve şartlar için işe iade davası açma süresi yazımız yol gösterir.
Deneme süresinde tazminat doğuran istisnai durumlar
Deneme süresindeki serbest fesih hakkı sınırsız değildir. Fesih aşağıdaki nedenlere dayanıyorsa işçi tazminat talep edebilir:
- Ayrımcılık: İş Kanunu m.5, dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yapılmasını yasaklar. Gebelik veya cinsiyet nedeniyle yapılan fesih de aynı kapsamdadır. Eşit davranma ilkesine aykırılık hâlinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir.
- Sendikal neden: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25, sendika üyeliği veya sendikal faaliyet nedeniyle yapılan fesihlerde, işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat öngörür. Sendikal tazminat iş güvencesi şartlarından bağımsız olarak istenebilir.
- Hak arama: Ücretini talep ettiği veya şikâyette bulunduğu için işten çıkarılan işçinin durumu da somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Ayrımcılık iddiasında işçi, ayrım yapıldığına dair güçlü belirtiler ortaya koymalıdır; bunu başardığında aksini ispat yükü işverene geçer.
Deneme süresinde fesih nasıl yapılmalı?
Kanun deneme süresindeki fesih için özel şekil şartı öngörmez; sözlü fesih de mümkündür. Yine de ispat kolaylığı bakımından fesih bildiriminin yazılı yapılması ve tarihinin belirtilmesi taraflar için güvenlidir. Fesih, deneme süresinin son günü dahil olmak üzere süre içinde karşı tarafa ulaşmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan fesih artık deneme hükümlerine tabi değildir; o andan itibaren ihbar süreleri ve diğer olağan fesih kuralları uygulanır. Tarih farkı, işverenin fesih tarihini geriye çekmeye çalıştığı dosyalarda belirleyici olur.
Deneme süresinde SGK kaydı ve işsizlik ödeneği
Deneme süresi, sigortasız çalıştırma için gerekçe değildir. İşveren, işçiyi işe başlatmadan önce SGK’ya işe giriş bildirgesi vermek zorundadır. Kayıt dışı çalıştırılan işçi, geçen süreyi hizmet tespit davası ile kayda geçirebilir.
İşsizlik ödeneği açısından deneme süresi engel değildir. Fesih işverence yapılmışsa ve işçi, son üç yıl içinde en az altı yüz gün prim ödemiş ve fesihten önceki son yüz yirmi gün boyunca kesintisiz çalışmışsa ödenek talep edebilir. Önceki işyerlerindeki primler de üç yıllık hesaba dahil edilir. Başvuru, işten ayrılış tarihinden itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a yapılmalıdır.
İşçinin kendisi deneme süresinde ayrılabilir mi?
Evet. Deneme süresi her iki taraf için de geçerlidir. İşi beğenmeyen işçi, bildirim süresi beklemeden ve ihbar tazminatı ödemeden ayrılabilir. Ayrılırken çalıştığı günlerin ücretini talep etme hakkı devam eder. İstifa dilekçesinde deneme süresi içinde ayrıldığınızı belirtmeniz, ileride çıkabilecek ihbar tazminatı tartışmalarını önler.
Pratik ipuçları
İşe başlarken imzaladığınız sözleşmenin bir örneğini mutlaka alın ve deneme süresinin ne kadar yazıldığını kontrol edin. İşten çıkarıldığınızda fesih bildiriminin tarihini ve son çalıştığınız günü not edin; hesap pusulası ve banka dökümüyle ödenen tutarı karşılaştırın. Çalışma saatlerinizi gösteren mesajları ve kayıtları silmeyin. Gebelik veya sendika üyeliği gibi koruma altındaki bir durumdan sonra fesih yapıldıysa, olayların tarih sırasını yazılı olarak kaydedin. İşten çıkarılan işçinin genel hakları için işten çıkarılan işçinin hakları yazımızı da okuyabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Deneme süresi uzatılabilir mi?
Bireysel sözleşmeyle iki aydan uzun deneme süresi konulamaz. Toplu iş sözleşmesi varsa dört aya kadar çıkılabilir; o sınır da aşılamaz.
Deneme süresinde çıkarılırsam işveren gerekçe göstermek zorunda mı?
Hayır. Deneme süresinde fesih için geçerli veya haklı neden gösterme zorunluluğu yoktur. Ancak gerçek sebep ayrımcılık veya sendikal faaliyetse tazminat doğabilir.
Deneme süresi sözleşmede yazmıyorsa ne olur?
Deneme kaydı olmayan sözleşmede işçi ilk günden itibaren olağan fesih kurallarına tabidir. İşveren, bildirim süresine uymak veya ihbar tazminatı ödemek zorundadır.
Deneme süresinde raporlu olursam süre uzar mı?
Kanunda deneme süresinin rapor nedeniyle uzayacağına dair açık hüküm yoktur. Somut durum, sözleşme hükümlerine ve yargı kararlarına göre değerlendirilmelidir.
Haklarınızı birlikte kontrol edelim
Deneme süresinde işten çıkarıldıysanız, sözleşmenizi ve ödemelerinizi inceleyerek eksik bir alacak olup olmadığını değerlendirebiliriz. (0532) 776 65 64 numarasından randevu alabilir ya da Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuza uğrayabilirsiniz. İş hukukundaki diğer konular için Ataşehir iş hukuku avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.