İcra dairesinde verdiği ödeme taahhüdünü makbul sebep olmadan yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine çarptırılabilir. Dayanak, İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 340. maddesidir. Tazyik hapsi klasik anlamda ceza değil, borçluyu ödemeye zorlayan araçtır; borçlu ihlal tarihine kadar ödemesi gereken taksitleri yatırdığında serbest bırakılır. Şikâyet için öğrenmeden itibaren üç aylık, her durumda ihlalden itibaren bir yıllık süre vardır.
İcra taahhüdü nedir, ne zaman verilir?
Takip başlatıldıktan sonra borcun tamamını tek seferde ödeyemeyen borçlu, alacaklının rızasıyla borcu belirli tarihlerde ve taksitler hâlinde ödemeyi üstlenebilir. Uygulamada “taahhüt tutanağı” ya da “ödeme taahhüdü” denilen belge icra dairesinde düzenlenir ve borçlu tarafından imzalanır. İİK 111. madde, hacizden sonra taksitle ödeme imkânını düzenler; 340. madde ise o taahhüdün ihlaline bağlanan yaptırımı gösterir.
Taahhüt, alacaklı için tahsilatı kolaylaştırır. Borçlu açısından da haciz ve satış baskısını erteleyen pratik çözümdür. Ne var ki imza atılan anda borçlu, taksitleri aksatırsa özgürlüğünü kısıtlayabilecek yaptırımı da kabul etmiş olur. O yüzden taahhüt, gerçek ödeme gücüne göre verilmelidir.
Taahhüdün geçerli sayılması için aranan şartlar
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre tazyik hapsine karar verilebilmesi için önce taahhüdün geçerli olması gerekir. Mahkeme, şikâyeti incelerken taahhüt tutanağını ayrıntılı biçimde denetler. Başlıca şartlar şunlardır:
- İcra dairesinde verilmiş olması: Taahhüt, icra müdürü veya yardımcısı önünde, takip dosyası içinde alınmalıdır. Noterde ya da alacaklının bürosunda imzalanan protokol tek başına İİK 340 kapsamında sayılmaz.
- Borcun kalemlerinin açıkça gösterilmesi: Asıl alacak, takip tarihinden taahhüt tarihine kadar işlemiş faiz, taahhütten son taksite kadar işleyecek faiz, icra masrafları ve vekâlet ücreti ayrı ayrı yazılmalıdır. Kalemler belirsizse taahhüt geçersiz kabul edilir.
- Taksit tutarı ve vadelerin net olması: Her taksitin miktarı ve ödeme günü tutanakta yer almalıdır.
- Borçlunun ya da yetkili temsilcinin imzası: Vekilin verdiği taahhüdün borçluyu bağlaması için vekâletnamede açık yetki bulunmalıdır. Şirket borçlarında taahhüdü şirketi temsile yetkili kişi vermelidir.
- Serbest iradeyle verilmesi: Baskı veya yanıltma altında alınan taahhüt sonuç doğurmaz.
Faizin ayrıştırılmaması, şikâyet dosyalarında en sık karşılaşılan geçersizlik nedenidir. Alacaklı tarafında taahhüdü alırken hesabın eksiksiz yapılması, borçlu tarafında ise imzadan önce tutanağın satır satır okunması gerekir.
“Makbul sebep” savunması
Kanun, ihlalin makbul sebebe dayanmamasını arar. Borçlu, taksiti ödeyememesinin elinde olmayan nedenlerden kaynaklandığını kanıtlarsa tazyik hapsi verilmez. Ağır hastalık, ani işsizlik, doğal afet ya da ciddi gelir kaybı tipik örneklerdir. Salt “param yoktu” demek yetmez; sağlık raporu, SGK işten ayrılış kaydı, banka hareketleri gibi belgelerle durumun taahhütten sonra ortaya çıktığı gösterilmelidir.
Taahhüt verildiği tarihte de borçlunun ödeyemeyeceği belliyse mahkemeler, borçlunun bilerek gücünü aşan yükümlülük altına girdiğini değerlendirebilir. Her dosyada gelir durumu, ödenen taksit oranı ve ihlalin süresi birlikte incelenir.
Şikâyet süreci adım adım
- İhlalin tespiti: Taksit vadesinde yatırılmazsa alacaklı veya vekili icra dosyasından durumu kontrol eder.
- Şikâyet dilekçesi: İcra ceza mahkemesine verilir. Dilekçede takip dosya numarası, taahhüt tarihi, ödenmeyen taksitler ve talep (tazyik hapsi) yazılır. Taahhüt tutanağının onaylı sureti eklenir.
- Duruşma: Mahkeme tarafları dinler; borçlu savunmasını ve makbul sebep delillerini sunar.
- Karar: Şartlar oluşmuşsa üç aya kadar tazyik hapsine hükmedilir. Şartlar yoksa beraat kararı verilir.
- Kanun yolu: İcra ceza mahkemesinin kararlarına karşı, tefhim veya tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir.
Ataşehir’de açılmış takiplerde şikâyet, İstanbul Anadolu Adliyesi’ndeki icra ceza mahkemelerine yapılır. Yetkili mahkeme, kural olarak takibin yürüdüğü icra dairesinin bağlı olduğu yerdir.
Şikâyet süresi ve zamanaşımı
İİK 347. maddeye göre şikâyet, alacaklının ihlali öğrendiği günden itibaren üç ay içinde ve her hâlde ihlal tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Süre geçirilirse şikâyet hakkı düşer. Her ödenmeyen taksit ayrı ihlal sayıldığından, sonraki taksitlerin ödenmemesi için süre yeniden değerlendirilebilir. Yine de alacaklının ilk ihlalde harekete geçmesi, ispat bakımından daha güvenlidir.
Tazyik hapsinin sonuçları
Tazyik hapsi, adli para cezasına çevrilemez, ertelenemez ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu uygulanmaz. Öte yandan klasik hapis cezası gibi adli sicile işlenmez; sabıka kaydı oluşturmaz. Borçlu, ihlal tarihine kadar ödemesi gereken miktarı yatırırsa tahliye edilir. Ödemelere yeniden başladıktan sonra tekrar aksatırsa yeni tazyik hapsi verilebilir; ancak aynı borç için toplam süre üç ayı aşamaz.
Borcun tamamı ödendiğinde ya da alacaklı şikâyetinden vazgeçtiğinde dava düşer, verilmiş hapis kararı da infaz edilmez. Borçlu cezaevine girmiş olsa bile ödeme yaptığı anda serbest bırakılır. Tahsil edilemeyen borç ise ortadan kalkmaz; haciz işlemleri devam eder. Maaş üzerine yapılacak kesintiler için maaş haczi oranı yazımıza bakabilirsiniz.
Nafaka borcunda durum farklı mı?
Nafaka için ayrı düzenleme vardır. Mahkeme kararıyla hükmedilen nafakayı ödemeyen borçlu hakkında İİK 344. madde uyarınca, taahhüt aranmaksızın, üç aya kadar tazyik hapsi istenebilir. Nafaka alacaklıları için takip ve şikâyet adımlarını nafaka ödenmezse ne olur başlıklı yazıda ayrıntılı anlattık.
Alacaklılar taahhüt alırken nelere dikkat etmeli?
Taahhüdün değeri, ihlal hâlinde mahkemede ayakta kalmasına bağlıdır. Alacaklı ya da vekili, tutanağa geçmeden önce dosya hesabını güncellemeli, işlemiş ve işleyecek faizi ayrı satırlarda göstermelidir. Taksit planı borçlunun beyan ettiği gelirle makul ölçüde uyumlu olmalı; aşırı yüksek taksitler, sonradan “makbul sebep” savunmasını güçlendirir. Borçlu vekil aracılığıyla taahhüt veriyorsa vekâletnamedeki yetki kontrol edilmeli, şirket borçlarında imza sirküleri dosyaya konulmalıdır. Taahhüt tarihinde haczedilmiş mallar varsa, taahhüdün o hacizleri kaldırmadığı tutanakta açıkça belirtilebilir.
Borçlular için pratik öneriler
- Taksit tutarını, aylık zorunlu giderlerinizi düştükten sonra kalan gelirinize göre belirleyin.
- İmzadan önce faiz ve masraf kalemlerinin ayrı ayrı yazıldığını kontrol edin; anlamadığınız rakamı sorun.
- Ödeme güçlüğü doğarsa vade gelmeden alacaklıyla yeni plan için görüşün ve değişikliği icra dosyasına işletin.
- Ödeme dekontlarını saklayın; dosyaya yatırılmayan, elden yapılan ödemeleri yazılı makbuzla belgeleyin.
- Borca baştan itirazınız varsa taahhüt vermeden önce icra takibine itiraz süresini değerlendirin; taahhüt, borcun kabulü anlamına gelir.
Sık Sorulan Sorular
İcra taahhüdünü ihlal eden borçlu kesin hapse girer mi?
Hayır. Alacaklının şikâyet etmesi, taahhüdün geçerli olması ve ihlalin makbul sebebe dayanmaması gerekir. Borçlu yargılama sırasında ödeme yaparsa dava düşer.
Tazyik hapsi sabıka kaydına işler mi?
İşlemez. Tazyik hapsi zorlama amaçlı tedbirdir; adli sicil kaydı oluşturmaz.
Tek taksiti geciktirmek ihlal sayılır mı?
Vadesinde ödenmeyen her taksit ihlal oluşturabilir. Kısa gecikmelerde mahkemeler borçlunun iyi niyetini ve ödemenin ne zaman yapıldığını dikkate alır.
Taahhüt ihlal edilince alacaklı başka ne yapabilir?
Tazyik hapsi talebinden bağımsız olarak haciz ve satış işlemlerine devam edebilir. Taahhüt, alacaklının diğer takip haklarını ortadan kaldırmaz.
Borcun tamamını ödersem dosya kapanır mı?
Ödemeyle ceza davası düşer; icra dosyasının kapanması için ise harç ve masrafların da ödenmesi gerekir. Ayrıntılar icra dosyası nasıl kapatılır yazımızda yer alıyor.
Taahhüt ihlali nedeniyle şikâyet etmeyi düşünen alacaklı ya da hakkında şikâyet bulunan borçluysanız, taahhüt tutanağının geçerliliği dosya özelinde incelenmelidir. Ataşehir icra avukatı sayfamızdan çalışma alanlarımızı görebilir, (0532) 776 65 64 numarasından ya da Küçükbakkalköy’deki büromuzdan randevu alabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.