Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçılarından birine miras payına mahsuben yaptığı kazandırmanın, paylaşma sırasında hesaba katılarak mirasçılar arasında eşitliğin sağlanmasıdır. Dayanağı TMK m.669 ve devamıdır. Altsoya verilen çeyiz, kuruluş sermayesi, mal devri veya borçtan kurtarma gibi kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir. Denkleştirme, malın aynen geri verilmesi ya da değerinin mirasçının payından düşülmesiyle yapılır.
Denkleştirmenin Mantığı
Kanun, mirasbırakanın çocuklarına sağlığında verdiği büyük kazandırmaları kural olarak “mirastan avans” sayar. Babası ev alırken 2 milyon TL yardım eden çocuk ile hiçbir şey almayan kardeşi, paylaşmada aynı payı alırsa kardeşler arasında açık eşitsizlik doğar. Denkleştirme o eşitsizliği giderir. Mirasbırakanın gerçek iradesi farklıysa, yani kazandırmanın avans değil ek pay olmasını istiyorsa, bunu açıkça belirtmesi gerekir.
Hangi Kazandırmalar Denkleştirilir?
TMK m.669’a göre yasal mirasçılar, mirasbırakandan sağlığında miras payına mahsuben aldıklarını birbirlerine karşı denkleştirmekle yükümlüdür. Altsoy bakımından kanun ek bir karine koyar; aşağıdaki kazandırmalar, aksi açıkça belirtilmedikçe denkleştirmeye tabi kabul edilir:
- Çeyiz: Evlenme dolayısıyla verilen eşya ve para,
- Kuruluş sermayesi: İşyeri açma, şirket kurma, muayenehane veya büro için verilen para,
- Malvarlığının devri: Ev, arsa veya araç gibi malların bedelsiz devri,
- Borçtan kurtarma: Çocuğun kredi veya ticari borcunun mirasbırakan tarafından ödenmesi,
- Benzeri amaçlarla yapılan önemli kazandırmalar.
Eş, anne-baba veya kardeş gibi altsoy dışındaki yasal mirasçılar için karine işlemez. Onların aldığı kazandırmanın denkleştirilmesi için mirasbırakanın o kazandırmayı miras payına mahsuben verdiğinin ispat edilmesi gerekir.
Denkleştirilmeyen giderler
Olağan hediyeler, doğum günü veya bayram harçlıkları gibi küçük kazandırmalar denkleştirmeye tabi değildir. Çocukların eğitim ve öğrenim giderleri de olağan ölçüyü aşmadıkça denkleştirilmez. Yurt dışında yüksek lisans masrafı gibi kardeşlere göre olağanüstü yüksek eğitim giderleri ise tartışma konusu olabilir; mahkeme ailenin ekonomik durumuna ve diğer çocuklara yapılan harcamalara bakarak karar verir.
Denkleştirme Nasıl Yapılır?
TMK m.670’e göre denkleştirme iki yolla yapılır: kazandırma konusu malın terekeye aynen geri verilmesi ya da değerinin mahsubu. Uygulamada mahsup yolu çok daha sık kullanılır, çünkü ev veya işyeri gibi malların geri verilmesi pratik değildir. Değer, kural olarak mirasın açıldığı tarihe göre belirlenir; kazandırmanın yapıldığı yıldaki değer esas alınmaz.
Hesap örneği
Mirasbırakan geride üç çocuk bırakmış, terekesi 6 milyon TL’dir. Sağlığında büyük çocuğuna bir daire alıp tapuda onun adına tescil ettirmiş ve dairenin mirasın açıldığı tarihteki değeri 1,5 milyon TL olarak tespit edilmiştir. Hesap şöyle yapılır:
- Tereke ile denkleştirmeye tabi kazandırma toplanır: 6 + 1,5 = 7,5 milyon TL.
- Toplam, üç çocuğa eşit bölünür: kişi başı 2,5 milyon TL.
- Büyük çocuk daha önce 1,5 milyon TL aldığı için terekeden 1 milyon TL alır.
- Diğer iki çocuk terekeden 2,5’ar milyon TL alır. Toplam dağıtım 6 milyon TL’ye eşittir.
Kazandırma, mirasçının payından fazlaysa durum değişir. Mirasçı kural olarak aşan kısmı geri vermekle yükümlü değildir; ancak aşan kısım diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa, onlar tenkis davası yoluyla hak arayabilir.
Denkleştirme ile Tenkis Arasındaki Fark
| Ölçüt | Denkleştirme | Tenkis |
|---|---|---|
| Amaç | Yasal mirasçılar arasında eşitlik | Saklı payın korunması |
| Kimler isteyebilir | Yasal mirasçılar | Saklı paylı mirasçılar |
| Mirasbırakan önleyebilir mi | Evet, açıkça muaf tutarak | Hayır, saklı pay zorunludur |
| Kime karşı | Kazandırma alan yasal mirasçı | Kazandırma alan herkes, üçüncü kişiler dâhil |
İki kurum birbirini tamamlar. Mirasbırakan çocuğunu denkleştirmeden muaf tutmuş olsa da, kazandırma diğer çocukların saklı payını aşıyorsa tenkis gündeme gelir. Saklı payların oranlarını saklı pay oranları yazısında ayrıntılı gösterdik.
Mirasbırakan Denkleştirmeyi Kaldırabilir mi?
Evet. Altsoya yapılan kazandırmalarda karine, mirasbırakanın aksi yöndeki açık beyanıyla ortadan kalkar. Beyan, kazandırma sırasında bağış belgesine yazılabileceği gibi sonradan vasiyetnameyle de yapılabilir. Vasiyetnameyle yapılacak muafiyetin vasiyetname şekil şartlarına uyması gerekir. Muafiyet, diğer mirasçıların saklı payına dokunamaz; o sınır aşılırsa tenkis kuralları devreye girer.
Denkleştirme Ne Zaman ve Nerede İleri Sürülür?
Denkleştirme, miras paylaşılırken ileri sürülür. Mirasçılar anlaşarak paylaşma yapıyorsa, denkleştirme hesabı miras taksim sözleşmesi içine yazılmalı ve hangi mirasçının ne kadar az alacağı açıkça gösterilmelidir. Anlaşma yoksa, denkleştirme iddiası mahkemedeki paylaşma sürecinde ileri sürülür ve kazandırmanın varlığı ile değeri delillerle kanıtlanır. Talebin hangi davada ve hangi mahkemede ileri sürüleceği, paylaşmanın biçimine ve terekenin içeriğine göre değişebildiği için dava açmadan önce somut dosyanın incelenmesi önemlidir. Paylaşma tamamlandıktan sonra denkleştirme istemek çok zorlaşır; şu nedenle taksim sözleşmesi imzalanmadan önce sağlığında yapılan kazandırmaların listelenmesi gerekir.
İspat ve Deliller
Denkleştirmeyi isteyen mirasçı, kazandırmanın yapıldığını ve değerini ispat etmelidir. Tapu kayıtları, banka havale dekontları, kredi kapatma belgeleri, şirket kuruluş evrakı ve noter senetleri en güçlü delillerdir. Para elden verilmişse tanık beyanları önem kazanır. Kazandırmanın mirasın açıldığı tarihteki değeri bilirkişi raporuyla belirlenir. Kazandırmayı alan mirasçının “bağış değil borçtu, geri ödedim” savunması sık görülür; geri ödemenin ispatı ise ona düşer.
Kazandırmayı Alan Mirasçı Ölmüşse
Kazandırmayı alan çocuk mirasbırakandan önce ölmüş veya mirası reddetmişse, denkleştirme yükümlülüğü ortadan kalkmaz. Onun yerine mirasçı olan altsoyu, yani torunlar, babalarının ya da annelerinin aldığı kazandırmayı denkleştirmekle yükümlü olur. Torunlar “o evi biz almadık” diyerek yükümlülükten kurtulamaz; çünkü pay, kazandırmayı alan kişinin yerine geçilerek hesaplanır. Aynı kural, mirastan feragat eden mirasçının altsoyu için de dikkatle incelenmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
Mirasçıların en sık hatası, kazandırmanın değerini incelemeden yalnız verildiği yıldaki tutarı esas almaktır; mallar bakımından değer kural olarak ölüm tarihine göre belirlenir ve aradaki fark yıllar içinde çok büyüyebilir. İkinci hata, denkleştirme iddiasını taksim sözleşmesine yazmadan imza atmaktır. Üçüncüsü, elden verilen paralar için tanık ve yazışma gibi delillerin vaktinde toplanmamasıdır. Son olarak, kazandırmayı alan mirasçının itiraz etmeyeceği varsayımıyla belgeler saklanmaz; anlaşmazlık çıktığında ispat yükü denkleştirme isteyen tarafta kalır.
Sık Sorulan Sorular
Babamın sağlığında kardeşime aldığı ev mirastan düşülür mü?
Babanız aksini açıkça belirtmediyse, kural olarak evet. Ev, kuruluş veya malvarlığı devri niteliğinde olduğundan denkleştirmeye tabidir ve değeri kardeşinizin payından düşülür.
Denkleştirmede değer hangi tarihe göre hesaplanır?
Kural olarak mirasın açıldığı, yani ölüm tarihindeki değere göre. Kazandırmanın yapıldığı yıldaki değer esas alınmaz.
Eğitim masrafları denkleştirmeye tabi mi?
Olağan ölçüyü aşmayan eğitim ve öğrenim giderleri denkleştirilmez. Kardeşlere göre olağanüstü yüksek harcamalar tartışılabilir.
Denkleştirme ile tenkis birlikte istenebilir mi?
Evet. Denkleştirme ile eşitlik sağlanamıyor ve saklı payınız zedeleniyorsa, ek olarak tenkis talebinde bulunabilirsiniz; tenkis için 1 ve 10 yıllık süreler uygulanır.
Paylaşmadan Önce Görüşelim
Denkleştirme hesabı, paylaşma imzalanmadan önce doğru yapılmazsa telafisi güç sonuçlar doğurur. Sağlığında yapılan kazandırmalara ilişkin belgelerle Ataşehir Küçükbakkalköy’deki büromuzda miras hukuku açısından değerlendirme yapabiliriz. Bize (0532) 776 65 64 numarasından ulaşabilirsiniz.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.