Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), mahkemenin sanık hakkında kurduğu mahkûmiyet hükmünü açıklamayıp beş yıllık denetim süresine bırakmasıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.231’de düzenlenir ve verilen ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olduğunda uygulanabilir. Sanık denetim süresinde kasten yeni suç işlemez ve yükümlülüklerine uyarsa, hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. HAGB kararı adli sicil belgesinde (sabıka kaydında) görünmez.
HAGB’nin şartları nelerdir?
CMK m.231/5–6’ya göre mahkemenin HAGB kararı verebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Ceza miktarı: Yargılama sonunda hükmedilen ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Kanundaki soyut ceza değil, indirimler uygulandıktan sonra belirlenen somut ceza esas alınır.
- Daha önce kasıtlı suçtan mahkûmiyet bulunmaması: Sanık önceden kasıtlı bir suçtan mahkûm olmuşsa HAGB uygulanmaz. Taksirli suçtan önceki mahkûmiyet engel değildir.
- Yeniden suç işlemeyeceği kanaati: Mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ve duruşmadaki davranışlarını dikkate alarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine ulaşmalıdır.
- Zararın giderilmesi: Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tamamen tazmin yoluyla giderilmelidir.
Zarar giderme şartında pratik bir kolaylık vardır. Sanığın ödeme gücü yoksa mahkeme, zararın denetim süresi içinde taksitlerle ödenmesine karar verebilir. Zararın somut olarak belirlenemediği dosyalarda (örneğin hakaret veya tehdit) söz konusu şart aranmaz.
2024 değişikliği: sanığın kabulü ve istinaf yolu
2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun, 1 Haziran 2024’ten itibaren HAGB sisteminde iki önemli değişiklik yaptı. Birincisi, sanığın HAGB’yi kabul etmesi şartı kaldırıldı; artık mahkeme sanığa “HAGB’yi kabul ediyor musunuz?” sorusunu sormak zorunda değildir. Eski uygulamada sanık kabul etmezse HAGB verilemiyordu.
İkincisi, kanun yolu değişti. Eskiden HAGB kararlarına itiraz edilebiliyordu ve itiraz mercii dosyayı sınırlı biçimde inceliyordu. Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu sistemi hak ihlali olarak değerlendiren kararlarından sonra, HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açıldı. Bölge adliye mahkemesi artık dosyayı esastan inceleyebilir; sanık beraat istiyorsa istinafta delilleri yeniden tartıştırabilir. İstinaf süreci için ceza davasında istinaf başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Denetim süresi ve yükümlülükler
HAGB kararıyla sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur. Mahkeme denetim süresi içinde sanığı belirli yükümlülüklere bağlayabilir; meslek veya eğitim programına devam etmek, kamu kurumunda ya da özel kuruluşta ücretsiz çalışmak, belirli yerlere gitmemek bunlara örnektir. Yükümlülüklerin takibini denetimli serbestlik müdürlüğü yapar.
Denetim süresi boyunca dava zamanaşımı işlemez. Kişi denetim süresini sorunsuz tamamlarsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (CMK m.231/10). Böylelikle sanık hakkında hiçbir zaman açıklanmış mahkûmiyet hükmü oluşmamış olur.
Denetim süresinde suç işlenirse ne olur?
Denetim süresi içinde kasten yeni suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/11). Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre açıklama için yeni suçun denetim süresi içinde işlenmiş olması ve o suçtan verilen mahkûmiyetin kesinleşmesi aranır. Taksirli yeni suç, hükmün açıklanmasına yol açmaz.
Yükümlülük ihlalinde mahkemenin takdir yetkisi vardır. Kişinin durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği kısmının infaz edilmemesine karar verebilir; koşulları varsa hapis cezasını seçenek yaptırıma çevirebilir. Yükümlülük ihlallerinin sonuçlarını denetimli serbestlik ihlali sonuçları yazımızda ayrıntılı ele aldık.
HAGB sabıka kaydında görünür mü?
Hayır. CMK m.231/13 uyarınca HAGB kararları, adli sicilden farklı ve özel bir sisteme kaydedilir. Söz konusu kayıt, ancak savcılık veya mahkeme tarafından soruşturma ya da kovuşturma sırasında, kanunda belirtilen amaçla kullanılabilir. İşverene veya kuruma verilen adli sicil belgesinde HAGB görünmez.
Kamu görevine giriş bakımından durum her kurumun özel mevzuatına göre farklılaşabilir. Bazı güvenlik soruşturması gerektiren kadrolarda HAGB kayıtları arşiv araştırmasında değerlendirmeye alınabilir. O yüzden memuriyet hedefi olan kişiler, başvuru yapacakları kurumun mevzuatını ayrı olarak incelemelidir. Kesinleşmiş mahkûmiyet kayıtlarının silinmesi ise farklı kurallara tabidir; ayrıntılar adli sicil kaydı nasıl silinir yazımızda yer alıyor.
HAGB, erteleme ve seçenek yaptırım arasındaki fark
| Kurum | Mahkûmiyet hükmü | Adli sicil |
|---|---|---|
| HAGB (CMK m.231) | Kurulur ama açıklanmaz | Özel sisteme kaydedilir; sicil belgesinde görünmez |
| Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m.51) | Açıklanır, infaz ertelenir | Adli sicile işlenir |
| Seçenek yaptırıma çevirme (TCK m.50) | Açıklanır, hapis yerine para cezası vb. uygulanır | Adli sicile işlenir |
Görüldüğü gibi HAGB, sanık açısından en az iz bırakan seçenektir. Mahkeme şartları değerlendirirken önce HAGB’yi, uygulanmazsa sırasıyla diğer kurumları tartışır.
HAGB hangi suçlarda uygulanmaz?
CMK m.231/14’e göre Anayasa’nın 174. maddesinde koruma altına alınan inkılap kanunlarında yer alan suçlar hakkında HAGB uygulanmaz. Bazı özel kanunlarda da HAGB’yi yasaklayan veya sınırlayan hükümler bulunur. Ceza miktarı iki yılı aşan her dosya da doğal olarak kapsam dışındadır. Kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyet, ister ertelenmiş ister adli para cezası olsun, HAGB’ye engel oluşturur.
Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda önce uzlaştırma denenir. Uzlaşma sağlanırsa HAGB gündeme gelmeden dosya kapanır; uzlaştırma süreci yazımızda nasıl işlediğini anlattık.
Ataşehir’deki dosyalarda HAGB süreci
Ataşehir’de işlenen suçlara ilişkin davalar, Kartal’daki İstanbul Anadolu Adliyesi’nde bulunan asliye ceza veya ağır ceza mahkemelerinde görülür. HAGB kararından sonra denetim yükümlülükleri, kişinin oturduğu yerdeki denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından takip edilir. İstinaf başvurusu ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ceza dairelerince incelenir.
Savunmada HAGB’yi talep ederken nelere dikkat edilmeli?
- Zararın karar duruşmasından önce giderildiğini belgeleyin; makbuz, dekont veya mağdurun beyanı dosyaya girmelidir.
- Sanığın iş, aile ve eğitim durumunu gösteren belgeler, mahkemenin “yeniden suç işlemeyecektir” kanaatini destekler.
- Beraat talebiniz varsa, HAGB’yi ikinci talep olarak dile getirin; HAGB mahkûmiyet tespiti içerdiği için birincil savunma beraat olmalıdır.
- Denetim süresi boyunca adres değişikliklerini bildirin; tebligat alamamak yükümlülük ihlali sayılabilir.
Sık Sorulan Sorular
HAGB kararından sonra yurt dışına çıkılabilir mi?
Kural olarak evet. Mahkeme yurt dışı yasağı veya başka yükümlülük koymadıysa seyahat engeli yoktur.
HAGB denetim süresi kaç yıldır?
Beş yıldır. Süre, HAGB kararının kesinleşmesiyle başlar.
HAGB kararına itiraz mı edilir, istinafa mı gidilir?
1 Haziran 2024’ten sonra verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulur.
Denetim süresi bitince dosya kendiliğinden kapanır mı?
Süre dolduğunda mahkeme, adli sicil ve denetimli serbestlik kayıtlarını kontrol ederek düşme kararı verir. Kişinin ayrı başvuru yapması zorunlu değildir; ancak kararın verilip verilmediğini UYAP üzerinden takip etmek ve gecikme varsa mahkemeye dilekçe vermek faydalıdır.
İkinci kez HAGB verilebilir mi?
Denetim süresi içinde kasten işlenen suç için ikinci HAGB verilmez. Denetim süresi bittikten sonra işlenen suçta, önceki karar mahkûmiyet sayılmadığı için şartlar yeniden değerlendirilir.
HAGB’nin şartları ve denetim süresinin sonuçları, sanığın geleceğini uzun yıllar etkiler. Ataşehir ceza avukatı sayfamızdan ceza hukuku çalışmalarımızı inceleyebilir, devam eden dosyanız için (0532) 776 65 64 numarasından büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Büromuz Ataşehir Küçükbakkalköy’dedir.
Hazırlayan: Ataşehir Avukat – Av. M. Şamil Arslan Hukuk Bürosu. Son güncelleme: Ekim 2026. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.